VISA & World Cup 2026

 Đức Hà

Chỉ còn sáu tháng nữa Đại Hội Túc Cầu Thế Giới - FIFA World Cup sẽ diễn ra tại Mexico với trận đấu khai mạc vào ngày 11 tháng Sáu, 2026 tại sân Estadio Azteca, thành phố Mexico City. Đội chủ nhà Mexico sẽ gặp Nam Phi để mở đầu cho 104 trận so tài, so găng, hồi hộp, dứt tim, căng thẳng, vất vả, đổ mồ hôi và hy vọng không đổ máu để giành chiến thắng cuối cùng là cúp vàng nặng 6,175 kí trong đó có 4,93 kí vàng 18-karat.

Lần đầu tiên World Cup với 48 đội banh sẽ diễn tại 11 thành phố ở Mỹ, 2 ở Canada và 3 ở Mexico. Danh sách 16 thành phố gồm: Atlanta, Boston, Dallas, Houston, Kansas City, Los Angeles, Miami, New York/New Jersey, Philadelphia, San Francisco/Bay Area, and Seattle (US); Toronto and Vancouver (Canada); and Guadalajara, Mexico City, and Monterrey (Mexico). Với danh sách các thành phố vừa đưa ra cho thấy thách thức lớn lao và vĩ đại chưa từng có về an ninh, chu toàn và tổ chức điều hành cho cầu thủ cùng hàng trăm ngàn người xem mà cơ quan An Ninh Nội Địa Hoa Kỳ DHS cùng FIFA phải chuẩn bị đối phó trong mọi tình huống. Thống kê cho World Cup 1994 tại Mỹ có gần 3.6 triệu khán giả – 2026 ước tính sẽ từ năm triệu cho đến sáu triệu hay nhiều hơn. Đúng là một bài toán nhiêu khê, nhức đầu, nhức nhối cho ngành an ninh.

VISA đi Mỹ

Lễ khai mạc và bốc thăm xếp bảng vừa diễn ra tại thủ đô Washington D.C. Khán giả môn bóng đá của toàn thế giới đang náo nức, hồ hởi phấn khởi với những trận banh khốc liệt sẽ diễn ra vào năm tới. Muốn xem tận mắt, nghe tận tai, và vui buồn với trái banh trên sân cỏ thì chỉ có một cách là xin visa đi Mỹ, Canada và Mexico. Không những cùng lúc được du lịch thăm thú nhiều thành phố, lại còn được dịp ghé “Hello” bà con, tay bắt mặt mừng người thân hay lối xóm trước đây ở quê nhà – lẽ dĩ nhiên trừ phi khách hâm mộ World Cup chỉ muốn ngồi nhà xem màn hình TV với ly bia, cá độ và ... chửi thề. Cú sút thần tốc nhưng banh đụng sà ngang của khung thành dội ngược trở ra thì khó mà giữ miệng, không thể không văn tục cho hả dạ bức xúc. Đừng quên rằng miền Tây và Đông Hoa Kỳ cách nhau chỉ ba giờ đồng hồ tuy là bốn múi giờ; như vậy khán giả ở Mỹ sẽ không phải thức đêm thức hôm xem World Cup.

Với các hâm mộ ở tuổi hưu trí ở Mỹ không thành vấn đề lắm với visa - còn được gọi là chiếu khán. Ở Mỹ muốn đi Canada hay Mexico không cần visa chỉ cần hộ chiếu – còn được gọi thông hành, còn hiệu lực là đủ chơi tới bến luôn. Nhưng vấn đề là vé vào xem: thông tin cho biết giá chính thức hạng cá kèo chỉ $60 đô và sáu ngàn ($6,000) cho trận chung kết. Đó là giá chính chủ còn chợ đen thì vô vàn, không kiểm soát được, vọt lên 10 ngàn là chuyện bình thường y hệt như một ngày như mọi ngày. Vấn đề thứ hai là sức khỏe. Với một cao niên có đầy đủ 3 cao (cao máu, mỡ và đường) 1 thấp (thấp khớp) thì có vẻ hơi căng. Vào cuối trận nào đó mà đôi bên đều không đạt tỷ số và phải đá phạt đền (penalty kick) mỗi bên 1 quả thì giời ơi là giời căng thẳng quá, nguy hiểm quá. Mấy món đột quỵ (stroke) hay nhồi máu cơ tim (heart attack) chờ sẵn rình rập đâu đó để đợi đúng dịp là tới luôn bác Tài.

Các bác cao niên còn nhớ World Cup ở Mỹ diễn ra vào năm 1994 lúc đó các bác còn thanh niên sức khỏe tràn đầy, cơ thể vạm vỡ cường tráng chắc chắn nhiều người đã có dịp ngồi trong sân Rose Bowl ở Pasadena xem trận chung kết Brazil và Ý ngày 17 tháng Bảy, 1994. Kết quả hai hiệp và đá phụ trội đều bất phân thắng bại 0-0 nên phải đá phạt đền. Brazil sút 4 trái vô lưới hụt 1 - còn Ý sút 5 trái hụt tới 3 đưa đến kết quả là 3-2 nghiêng về Brazil. Không thể nào diễn tả được trọn vẹn những giây phút vô cùng, cực kỳ căng như dây đàn khi hai đội thay phiên nhau đá phạt đền. Lần này biết đâu sẽ lại diễn ra y như vậy mà sức khỏe của các thanh niên sau 32 năm đâu còn xung độ hùng dũng như xưa sau mấy chục năm cày cuốc bận bịu với cơm cháo gạo tiền. Thôi thì liệu cơm gắp mắm vậy. Nếu không đi thì tiếc, mà đi thì khá là vất vả với di chuyển qua ba nước Mỹ, Mễ và Canada, chưa kể chuyện tài chính không hề rẻ nếu với món tiền hưu ít ỏi thanh bạch.Với cái thẻ nhựa – có tên là thẻ tín dụng, thì cứ cà là êm chuyện, cửa nào cũng lọt nhưng trả nợ cái thẻ đó mới chuyện lớn khó nhai, khó nuốt.

Với người Việt – nay ở khắp hành tinh thì đi xem World Cup, là chuyện có thể là nhỏ vì nghe nói các đại gia, các Đi-Và, người mẫu, nghệ sĩ, kỹ nghệ gia, thương gia ... bây chừ giàu sụ nếu không nứt đốn đổ vách thì cũng nghìn tỷ vạn tỷ. Cần phải nói rõ là tỷ đô xanh chứ không phải tiền mã. Vì thế chuyện bay sang Mỹ châu xem bóng đá là chuyện bình thường như họ đi Thái, Sing, Hồng Kông ... ăn chơi mua sắm hay bay sang Macao kéo máy sáng đi chiều về vậy thôi.

Không rõ Canada và Mexico quy định như thế nào về visa cho khách hâm mộ bóng đá chứ Mỹ đã có chỉ thị từ trung ương là phải giải quyết nhanh, gọn và khẩn trương cho khách nước ngoài muốn đến Mỹ vào tháng Sáu, 2026. Ngoại Trưởng Mỹ cho hay khách nộp đơn xin “FIFA Pass” sẽ được phỏng vấn trong vòng 60 ngày và sẽ được chấp thuận nhanh chóng nhưng phải làm ngay từ bây giờ. Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ đã cho tăng cường nhân viên tại tổng lãnh sự khắp thế giới chỉ để riêng giải quyết visa cho khách du lịch. Tuy nhiên chỉ thị là như vậy nhưng đi vào chi tiết thì không hẳn là dễ ăn.

Điều kiện cốt lõi khi nộp đơn xin chiếu khán vào Mỹ là phải nộp quá trình sinh hoạt trên mạng xã hội trong vòng 5 năm trở lại cùng nhiều chi tiết về nhân thân. Thời gian gần đây nhiều thành phần xấu, có liên quan đến khủng bố, băng đảng, đảng phái này nọ được cho vào Mỹ lại không được duyệt xét hồ sơ nhân thân kỹ nên đã xẩy nhiều vụ cướp bóc, bắn giết gây mất an ninh trật tự. Vì vậy khách du lịch đến xem bóng đá phải có hồ sơ “sạch” không vướng vào những hành vi hay có liên hệ gần xa với tội phạm, ma túy, khủng bố … nhất là có quan điểm bài Do Thái, hay thành kiến không được sáng sủa đẹp đẽ với chính quyền hiện tại ở Washington D.C. Cho dù các nước được miễn visa hay từ các nước phải có visa để vào Mỹ đều phải hội đủ điều kiện như nhau. Các quốc gia nằm trong danh sách được miễn trừ (Visa Waiver Program) chỉ cần làm thủ tục qua mạng và được cấp visa điện tử (e-visa), không phải đích thân đến các tổng lãnh sự Mỹ để được phỏng vấn. Kẻ khó tính có thể phản biện rằng quan điểm chính trị là riêng tư nào có ăn thua gì với bóng đá sao lại thanh lọc cấm cản? Ông chủ Tòa Bạch Ốc muốn vậy, chỉ thị vậy, bắt buộc như vậy thì đành chịu. Tóm lại là nếu vượt qua được cửa ải visa này coi như 99.9% là xong – phần còn lại chỉ là phần tài chính. Rất tiếc nếu khán giả đến từ Lào, Miến Điện (Myanmar) hay Cuba chẳng hạn thì đành ngồi nhà ủng hộ bóng đá qua màn hình TV cho khỏe. Ông “Cảnh Sát Trưởng” mới ở Mỹ vừa ra lệnh đóng cửa với du khách từ 39 quốc gia. Nếu khán giả được OK cho vào Mỹ để xem World Cup 2026 thì khả năng được trở lại dự Thế Vận Hội 2028 ở Los Angeles tạm coi như nắm chắc trong tay.

Làm Sao Biết Được Lòng Người

An ninh Mỹ nỗ lực tối đa để phát hiện kẻ xấu nhưng bản chất con người, lối suy nghĩ, hay sự chân thành thì khó mà thấy được. Chẳng hạn như vụ khủng bố 9/11: 19 tay khủng bố theo Hồi giáo cực đoan được cho vào Mỹ hợp pháp bằng chiếu khán thương gia, du lịch và sinh viên đã đánh cướp bốn phi cơ dân sự chở khách: hai chiếc đánh sập tòa tháp Song Đôi World Trade Center, một chiếc phá hủy một cánh của Ngũ Giác Đài, chiếc thứ ba “Flight 93” bị chống cự đã rơi trên phần đất trống ở Pennsylvania với tất cả phi hành đoàn và hành khách 40 người đều thiệt mạng. Họ từng được huấn luyện về khủng bố nhưng thời đó cơ quan di trú Mỹ không phát hiện được, thêm vào đó là sự phối hợp thiếu chặt chẽ giữa các cơ quan an ninh. Mới vừa đây sát thủ trong vụ bắn chết hai sinh viên, làm bị thương chín người tại đại học Brown ở Rhode Island và  một giáo sư ở trường MIT là người gốc Bồ Đào Nha đến Mỹ bằng visa sinh viên – rồi được thẻ xanh thường trú qua chương trình xổ số - green card lottery program.

Tóm lại người Việt ở nước ngoài vào Mỹ sẽ thành Việt kiều Pháp. Đức, Nhật, Việt Nam ... và có dịp ngồi chung với người Việt định cư ở Mỹ và tranh luận bất phần thắng bại về bóng đá và bóng tròn. Los Angeles, Bolsa, San Francisco, Houston, Seattle … rồi đây sẽ tràn ngập những giọng nói, lối nói, lời nói khác hẳn, khó nghe, khó hiểu của khách cũng là người Việt từ xa đến. Hy vọng và cầu mong sự khác biệt đó chỉ giới hạn ở bàn nhậu, chọc ghẹo vui cười trong khi tất cả sẽ cùng nhịp đập với quả banh World Cup.

Trận chung kết sẽ diễn ra tại sân MetLife Stadium ở East Rutherford, New Jersey vào ngày Chúa Nhật 19 tháng Bẩy, 2026. Khán giả gốc Việt có lẽ không nên mang cờ hay mặc áo có màu sắc chính trị có thể gây ác cảm xung đột không cần thiết tại sân đấu và có rất nhiều khả năng bị trục xuất về lại quê nhà. Vé vào cửa từ hạng cá kèo đến hạng sang trọng bao trọn gói có thể mua ngay từ bây giờ tại địa chỉ: hhttps://www.fifa.com/en/tickets.

                                                    Bài viết được đăng trên HuuTri.org ngày 29 tháng 12, 2025

Một Chuyện Tình Không Giống Ai

 Đức Hà

Truyện kể rằng ngày xửa ngày xưa tại Vương Quốc Na-Uy xa xôi lạnh lẽo có nàng công chúa mỹ miều … thưa không phải vậy. Đây không phải là chuyện xưa mà là chuyện ngày nay với người thật việc thật về nàng công chúa Na-Uy. Không như cô bé Lọ Lem trong cổ tích Cendrillon do nhà văn Pháp Charles Perrault viết, Công Chúa Märtha Louise không sống trong cảnh cô đơn khốn khổ, bị mẹ kế đanh ác hành xác và cũng không hề vội vã bỏ chạy trong đêm dạ vũ vì trễ giờ giới nghiêm do mẹ ghẻ áp đặt và bỏ lại chiếc giày thủy tinh để Hoàng Tử Bạch Mã nhặt được. Chuyện thần tiên kết thúc trong hạnh phúc viên mãn khi vào một ngày đẹp trời, một Bà Tiên nhân hậu xuất hiện và bằng cây gậy thần làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời của Lọ Lem.

Ngày nay không còn cây gậy thần nhưng đã làm thay đổi và xáo trộn hoàng cung nước Na-Uy. Công Chúa Märtha Louise sinh đẹp của Hoàng Gia Na-Uy là con gái độc nhất của vua cha Harald V – có gốc gác tận Nữ Hoàng Victoria bên Anh. Quốc Vương Na-Uy Harald thứ Năm lên ngôi từ 1991 sau khi vua cha băng hà. Ông và vợ sinh được hai con: trưởng nữ Märtha Louise và con trai Haakon Magnus. Vì truyền thống trọng nam khinh nữ - nghe hơi quen quen, nên chỉ có nam mới được lên kế vị vua cha sau này. Märtha Louise chỉ đứng hàng thứ tư trên bảng thứ hạng kế vị vua cha cho dù là con trưởng – tức là sau em trai và hai người con. Không may cho Märtha Louise là vì luật Na-Uy sửa đổi đôi điều để bỏ cảnh trọng nam khinh nữ – nhưng điều kiện phải sinh từ 1990 trở về sau - Märtha Louise sinh năm 1971, nên luật không áp dụng trong trường hợp này.

Mộng Ước Bình Thường

“Tôi không phải là vua nên mộng ước thật bình thường.

Như yêu một loài hoa trên vùng đá sỏi buồn phiền …”

tuy chỉ là câu hát trong ca khúc trữ tình của tác giả Trần Thiện Thanh nhưng lại rất đúng với ý nguyện Công Chúa Märtha Louise, thế nhưng cái mộng ước bình thường đó đã gây sóng gió, bão tố trong cung đình Na-Uy và làm tiêu tốn biết bao nhiêu giấy mực từ khen chê, ủng hộ, đả phá, chỉ trích, phê phán kể cả một bộ phim có tựa đề: “Rebel Royals: An Unlikely Love Story? Tạm dịch - Hoàng Gia Nổi Loạn: Một Chuyện Tình Không Giống Ai.”

Nếu ước mộng bình thường như mọi công chúa còn lại trên thế gian này, thì Märtha Louise có thể kết hôn với hoàng tử, hoàng thân, đại gia … nào đó và sống trăm năm hạnh phúc trong phú quý vinh hoa với bầy con xinh đẹp. Đó là cái kết tốt đẹp như mơ mà có thật. Chẳng hạn như quý bà Masako ở Nhật, Diana, Kamilia ở Anh đều kết hôn và được mang tước hiệu của chồng. Công Chúa Märtha Louise lại đi ngược chiều, bỏ hết tước hiệu để lấy chồng phó thường dân – bởi vậy mới gọi là hoàng gia nổi loạn - tuy không hẳn là một mái nhà tranh hai trái tim vàng.

Bà nói:

“Tôi đã quyết định rằng từ nay tôi sẽ không còn nhiệm vụ chính thức cho hoàng gia nữa,” và đồng thời bà nói thêm rằng quyết định này được đưa ra để “tạo sự yên bình trong hoàng gia”.

Tóm gọn là Công Chúa Märtha Louise – năm nay 54 tuổi, chọn tình yêu là chính và không màng đến cao sang quyền quý. Tình yêu mãnh liệt đến vậy.

Từ Bỏ Hoàng Cung

Công Chúa Märtha Louise không phải là người đầu tiên chọn tình yêu trên hết, không phân biệt giai cấp, sắc dân, màu da hay quốc tịch.

·         Vua Edward VIII bên Anh thoái vị nhường ngôi cho em trai – tức vua George VI, và cưới người tình Wallis Simpson. Vua George VI không có con trai và người lên kế vị là con gái trưởng Nữ Hoàng Elizabeth II.

·         Em gái của Nữ Hoàng, Công Chúa Margaret có cuộc sống hỗn loạn, lại vướng vào nhiều cuộc tình éo le để rồi chìm đắm trong khói thuốc và rượu mạnh. Bà qua đời năm 71 tuổi – trong khi chị ruột tức Nữ Hoàng Anh thọ 96 tuổi. Nếu bà cưới người tình Peter Townsend thì bắt buộc phải từ bỏ hết tước hiệu cung đình Anh kể cả vị trí kế vị. Bà hy sinh tình yêu.

·         Hoàng Tử Harry cũng từ bỏ hoàng cung khi kết hôn với diễn viên người Mỹ Meghan Markle và di dân sang Mỹ sống.

·         Công Chúa Mako Komuro, con gái trưởng của em trai của đương kim Nhật Hoàng thành hôn với một thường dân đã phải từ bỏ hết tước hiệu.

·         Con trai trưởng của Nữ Hoàng Elizabeth II nối ngôi là Vua Charles III hiện nay. Em trai tên Andrew bị lột hết tất cả các chức tước – kể cả bị mời ra khỏi cung điện Royal Lodge in Windsor vì vướng vào nhiều cuộc tình thác loạn đầy tai tiếng. Sự kiện độc đáo này chưa hề có trong lịch sử các hoàng gia trên thế giới.

·         Em trai của Công Chúa Märtha Louise, Haakon Magnus 52 tuổi – người rồi ra sẽ kế vị ngôi vua Na-Uy, cũng có một cuộc tình không kém phần phức tạp rối ren. Ông cưới một thường dân và là mẹ đơn thân, bà Mette-Marit Tjessem Høiby. Bà Høiby không được giáo dục đầy đủ lại hay giao du với đám tội phạm ma túy theo trang Wikipedia, và lấy chồng cũng thuộc thành phần này và bị án tù. Bà có một con với người chồng này trước khi lấy Hoàng Tử Haakon Magnus. Anh con trai – giống cha ruột, đang bị án tù tội bạo hành gia đình và cưỡng dâm.  

    

Đó là vài thí dụ về các hoàng tử công chúa vì tình yêu, sẵn sàng hy sinh tước vị cùng vai trò trong cung đình. Duy có Công Chúa Margaret hy sinh tình yêu để giữ phẩm hàm chức tước. Công Chúa Märtha Louise bỏ hết vì tình. Thế nhưng với bàn dân thiên hạ có vẻ như tình yêu mà Công Chúa Märtha Louise đặt cả tâm hồn và thể xác bị chỉ trích là không đúng – nói nôm na là “không giống ai.”

Yêu Pháp Sư

Công Chúa Märtha Louise gặp pháp sư Shaman Durek Verrett sau một buổi chữa lành và cảm xúc của bà tràn trề như thể đã gặp nhau từ nhiều kiếp trước. Bà cho hay tự nhiên năng lượng tràn về khi tiếp xúc với Thầy Durek Verrett. Không rõ chữ “shaman” trong Anh ngữ có tương đương với từ pháp sư trong tiếng Việt chăng? Và cũng không rõ liệu Thầy Verrett có một tay cầm bó nhang khói nghi ngút, tay kia vừa vẽ bùa vừa nhảy tung tăng và nói những câu thần chú “Úm Ba La” bí hiểm như người đồng bóng được thần linh hoặc hồn người chết nhập vào để truyền lại thông điệp gì đó. Nhưng Thầy Verrett, người tự xưng là shaman thế hệ thứ sáu, công dân Mỹ cư ngụ ở Los Angeles cho hay thầy có thể tiếp xúc đối thoại với người cõi trên. Thế là hai trí lớn Công Chúa Na-Uy và pháp sư kết hợp làm một: họ gặp nhau năm 2018, công khai mối tình 2019, đính hôn 2022 và trao nhẫn cưới thành vợ thành chồng 2024.

Thầy Verrett kể rằng mẹ ông có khả năng về ngoại cảm đã bốc quẻ bấm độn tiên đoán ngay từ lúc ông mới 14 rằng về sau ông sẽ lập gia đình với công chúa xứ Na-Uy và rồi ra sẽ trở nên một thành viên trong hoàng tộc Na-Uy. Điều này cho thấy mẹ tài giỏi về tâm linh siêu hình bói toán sanh con quý là vậy.

Công Chúa Märtha Louise có ba con gái trong hôn nhân đầu. Hai người ly dị sau 14 năm. Về phía Thầy Verrett có phần phức tạp hơn. Thầy lấy vợ năm 2005 và ly dị 2009. Sau đó Thầy đính hôn với bạn trai cũng là đối tác làm ăn, và sống với nhau từ 2007 đến 2015 thì chia tay. Ba năm sau Thầy gặp và phải lòng nàng công chúa xứ Na-Uy. Đôi uyên ương tâm đầu ý hợp sâu sắc đậm đà đến nỗi Công Chúa Märtha Louise viết trong cuốn tự truyện rằng bà đã tiếp xúc được với các thiên thần. Thầy Verrett còn có tài siêu phàm, Thầy khẳng định: "Thức ăn là năng lượng, và khi đưa vào cơ thể, thức ăn không chỉ nuôi dưỡng cơ thể mà còn nuôi dưỡng cả tinh thần. Tần số hoặc năng lượng rung động của thực phẩm tiêu thụ sẽ trở thành tần số rung động của cơ thể."

Trường phái tâm linh cho rằng cơ thể con người là một hệ thống năng lượng. Mỗi loại thực phẩm khi nạp vào người sẽ ảnh hưởng đến tần số rung động của cơ thể. Nếu duy trì một chế độ thực phẩm có tần số thấp, cơ thể dễ rơi vào trạng thái mất cân bằng, đưa đến nhiều loại bệnh.

Sau đám cưới linh đình ngày 31 tháng Tám, 2024 tại Geiranger - có cả vua cha và hoàng tộc cùng tham dự, Thầy Verrett chuyển chỗ ở sang Na-Uy, tuy vẫn giữ hộ khẩu cùng quốc tịch Mỹ. Hai bên dự trù sẽ đi đi về về chia sẻ hai nơi sinh sống, hai quê, hai con tim nhưng cùng một nhịp đập là vậy.

Tuy nhiên thần dân Na-Uy lại phẫn nộ, không bằng lòng với mối tình ít ai muốn giống. Có người còn nói công chúa Na-Uy bị bỏ bùa mê và Thầy Verrett chỉ là tay bịp bợp lừa đảo – nghe hơi giống thầy cúng thầy bùa xứ ta. Họ bực bội phần nào cũng vì công chúa của họ trắng trẻo quyền quý còn chàng rể tuy là có nhãn hiệu USA nhưng lại ... đen đủi có lúc lại có máu đồng tính. Tâm hồn kỳ thị sắc dân sắc tộc dường như ở đâu cũng có – vấn đề lại càng đậm nét hơn ở Na-Uy khi đất nước này rất ít người da màu. Họ càng giận dữ hơn nữa về lối chữa bệnh siêu phàm siêu tâm linh ngành y học thay thế - alternative medicine, trái ngược hẳn với y khoa y học chính thống hiện đại.

Bi Kịch

Durek Verrett tuy chuyên trị bệnh bằng phương pháp y học thay thế, có khả năng siêu hình tâm linh nhưng lại không trị được bệnh cho chính bản thân: hai trái thận của Thầy có vấn đề trầm trọng. Khi mới 28 Thầy đã bị suy thận và suýt chút nữa là về với Tổ Tiên và phải đưa vào hôn mê cấp cứu. Từ đó Thầy phải đi lọc thận liền trong tám năm cho đến khi được em gái hiến cho một trái thận vào năm 2012. Thế rồi quả thận cấy ghép đó ngưng hoạt động, và Thầy lại tiếp tục tuần ba lần đi lọc thận – trong khi chờ thận mới. Vì tiền sử bệnh lý của Thầy Verrett không được tiết lộ nên không rõ nguyên do nào đưa đến suy thận, hay Thầy có bị bệnh tim mạch, cao huyết áp hay tiểu đường hay không.

Theo Hội Thận Hoa Kỳ, bệnh nhân phải đi lọc máu do suy thận có thể sống từ 5 đến 10 năm, hoặc lâu hơn – nhưng còn tùy thuộc vào tuổi tác và bệnh nền có sẵn trong cơ thể. Thêm vào đó bệnh nhân cần phải được theo dõi chặt chẽ, chăm sóc sức khỏe đều đặn, kể cả phải thay đổi lối sống, theo một chế độ dinh dưỡng có kiểm soát ngặt nghèo cũng như phải kèm theo thể dục. Lẽ dĩ nhiên những điều đó không thể thực hiện bằng y học thay thế là sở trường của Thầy Durek Verrett.

Tóm lại là không phải tất các cuộc tình dù đẹp đẽ, cao sang, quyền quý đều kết thúc tốt đẹp như trong cổ tích - thường được gọi là “Happy Ending.” Ý trung nhân của bà công chúa Na-Uy, rất không may lại là một người có bệnh nan y - điều mà mọi người đều ngại không nói ra.

             Bài viết được đăng trên HuuTri.org ngày  12/06/2025

Tài liệu “Princess Märtha Louise and Durek Verrett Are Making Peace with Their Critics – Town & Country” được dùng trong bài viết.

Truyện Dài Covid-19

Đức Hà

Chắc hẳn tất cả mọi người trên thế gian này – ngoại trừ những người nay chỉ là tấm hình bụi bám trên bàn thờ, vẫn không thể nào quên những ngày tháng đen tối mịt mùng kinh hoàng khoảng đầu năm 2020 – rơi đúng vào năm Canh Tý Con Chuột, khi người gốc Á vừa xum họp lì xì đốt pháo liên hoan mừng xuân mới. Đường xá phố phường, cửa hàng, chợ búa, trường học, công ty, hãng xưởng vắng ngắt… tất tật đều đóng cửa. Lệnh ban ra là nhà ai nấy ở và nếu có nhu cầu rất cần thiết và chính đáng phải ra ngoài thì phải tôn trọng quy định giãng cách – mỗi người cách nhau sáu feet, để tránh lây lan.

Cái gì lây, ai lây, vi trùng nào lây, bệnh nào lây … một loạt câu hỏi được đặt ra và không có câu trả lời trong những ngày tháng đầu tiên. Chẳng ai biết dịch bệnh gì và những người làm khoa học cũng không giải thích được. Người dân chỉ biết cấm cửa ở nhà – đại khái là ngồi chơi xơi nước trong lo sợ: Sợ Tử Thần đến mời đi – ngôn từ bình dân gọi là đi bán muối.

Thông tin từ tivi, phát thanh, mạng xã hội, kể cả lời truyền miệng không ai biết ở đâu ra càng làm cho nỗi sợ hãi tăng theo vạn lần. Nào là tin người chết hàng trăm đến hàng ngàn, nhà xác, nhà thiêu làm hết công xuất vẫn không kịp. Quan tài xếp hàng cả dãy bên ngoài nhà xác, chôn không kịp thiêu cũng không xong.  Ở thành phố nọ tử thi nhiều đến nỗi chính quyền phải chôn tập thể tạm thời trong công viên. Người thân, người quen, họ hàng, bà con gần xa chẳng may quá vãng cũng chỉ nhận được lời chia buồn qua điện thư. Không tiễn đưa, thăm viếng, cầu nguyện, cúng bái siêu thoát … và tất nhiên nhà thờ, nhà chùa, thánh thất, tổ đình cũng đóng cửa cài then – nội bất xuất ngoại bất nhập.

Và đồng loạt mọi người phải che miệng bằng mặt nạ, kèm theo một miếng che chắn bằng nhựa trong trông như người từ hành tinh xa xuống trần gian thăm thú. Những ngày đầu mặt nạ còn khan hiếm, thế là nhà nhà rủ nhau kiếm vải vụn may thành khầu trang đeo tạm bợ – ấy vậy mà lại đẹp vì đủ màu sắc, đủ kiểu từ che chỉ cái miệng, đến che nửa khuôn mặt, rồi che luôn xuống cổ. Rất ư là thời trang. Không ai biết vải có đủ để che cái con gì gì đó gây chết người hay không – nhưng cứ tạm che một cái cho yên tâm. Yên tâm là chính chứ chẳng ai muốn bị vạ lây. Nếu cổ có thấy khó chịu phải ho hen hay nhảy mũi thì phải nhanh chóng úp mặt vào khuỷu tay để tránh văng nước miếng vào người bên cạnh. Vào thời điểm đó ít ra mọi người cũng biết là cái con gì đó gây chết người được lây lan qua nước miếng bay trong không khí. Thế cho nên khuyến cáo là phải rửa tay thường xuyên – và tuyệt đối không dùng tay để dụi mắt, sờ vào môi miệng và mũi. Chai nước rửa tay trở thành hàng hiếm quý như vàng. Mặt nạ và nước sát trùng rửa tay là hai mặt hàng được săn lùng nhiều nhứt - bằng cớ là vào tiệm thuốc tây để mua hai mặt hàng này đều được trả lời hết hàng.

Phải Chăng Đến Ngày Tận Thế?

Tin cho hay nếu cảm thấy cổ họng đau nhức, khó chịu, cơ thể bất thường, ho hắng, nóng sốt và cùng lúc ngửi không thấy mùi cho dù là nước mắm nhĩ cá cơm chính hiệu thì coi như cơ hội về với … Ông Bà càng thêm gần. Đến khi chính quyền cho thành lập các trạm thử nghiệm khắp nẻo đường thì hàng hàng lớp lớp kéo nhau đến đưa trán cho y tá – che kín mít từ trên xuống dưới, bắn một phát đo nhiệt độ vào trán và hả miệng to để y tá ngoáy cây que quấn bông gòn. Làm test xong là một thời gian hồi hộp đợi chờ để được trả lời dương tính hay âm tính. Nếu chẳng may kết quả dương tính thì ngay ở trong cùng nhà mọi người cũng hãi hùng tránh xa: ăn riêng, uống riêng, ngủ riêng, giặt giũ riêng … tự cô lập ở trong phòng, làm bạn với internet và chờ được giải cứu. Nếu bệnh trở nặng thì được mời vào tạm trú khu cô lập riêng biệt, tách khỏi xã hội. Dường như thế gian đã đến ngày tận diệt.

Rồi một buổi sáng đẹp trời, lịch chích ngừa Covid-19 cho mọi người dân thường được thông báo – sau khi các giới chức chính quyền từ trung ương đến địa phương, trường học, thầy cô, học sinh, hãng xưởng, công nhân viên ... được xếp hàng đầu chích trước. Tuy không có quy định bắt buộc phải chích nhưng nếu không chích – tức không có thẻ đã chích -Vaccine Card, thì cấm cửa không được vào trường vào lớp vào công ty vào cơ quan nhà nước này nọ. Tóm lại tuy không bắt buộc nhưng thành bó buộc và cũng như trước đó đi làm test, nhân dân cả nước xếp hàng chờ đợi tới phiên mình được gọi đi chích ngừa.

Đầu tiên là giới cao niên nhiều tuổi được ưu ái gọi ngay đợt đầu. Càng ít tuổi – tức càng trẻ là phải chờ và đợi, mỏi cả cổ vẫn chưa thấy gọi. Nói xin lỗi chứ người cao niên thế hệ hưu trí, nếu may mắn chưa vào “Nhà Già” thì cũng chuẩn bị vào “Nhà Hết Thuốc Chữa - Hospice Care” trước sau gì cũng vĩnh biệt cuộc đời, yên nghỉ trong sáu miếng ván hay thành tro bụi thì sao lại được ưu tiên chích trước trong khi giới trẻ – thường được gọi là thế hệ Z, sức khỏe tràn đầy để đóng góp vào sự tồn sinh của quốc gia lại phải chờ mới được chích sau cùng là sao? Thanh thiếu niên vô tư, thường chọn cuộc sống thoải mái phóng túng, tụm ba tụm bẩy lơ là luật giãng cách hay quên rửa tay thường xuyên … mới chính là mục tiêu tấn công của con Covid ác hiểm – chưa kể mục tiêu chính trị của kẻ xấu hay quốc gia nào đó tung con Covid đi khắp thế giới để nhằm hủy diệt tương lai của một đất nước.

Cuối cùng theo thống kê của cơ quan Phòng Chống Bệnh Dịch - CDC, hơn 81 % người dân Mỹ được chích ngừa một liều và khoảng 70% chích đủ liều. Vậy khoảng 20% không đưa cánh tay cho chích vì lý do tôn giáo hay lý do gì khác như e ngại không tin vào khoa học – có thể nói là họ sai khuấy không? Nhưng đó đúng là tự do lựa chọn trong một thể chế dân chủ. Và phải chờ mấy năm sau mới thấy họ không sai.

Lựa Chọn Mới

Mọi chuyện về chích ngừa Covid-19 diễn biến từ một liều, hai liều, ba liều, bốn liều bổ xung … không biết còn thêm bao nhiêu liều nữa – ai tin cứ đi chích, miễn phí, chẳng cần ý kiến của thầy thuốc hay nhân viên y tế về dịch bệnh. Thẻ chích ngừa cất trong ngăn kéo đóng bụi, chẳng ai thèm hỏi hay thắc mắc. Và đùng một phát cơ quan CDC ra thông báo về lựa chọn mới như sau:

Không giống như những năm trước, hướng dẫn mới yêu cầu mọi người phải hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc nhân viên cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe về những rủi ro và lợi ích của việc tiêm vắc-xin trước khi tiêm. Nói dễ hiểu là quyết định của cá nhân cộng với ý kiến của chuyên viên y tế mới là chính trong việc chích ngừa Covid-19.

Hồi đầu năm CDC khuyến cáo chích vác-xin Covid cho hầu hết người lớn – ưu tiên cho người có bệnh tiềm ẩn. Trẻ từ 6 tháng đến 17 tuổi cần có ý kiến của giới chuyên môn về dịch tễ. Nếu trẻ có đầy đủ sức khỏe vẫn có thể được chích ngừa nhưng không nhất thiết tất cả phải được chích. Với khuyến cáo mới, người có khả năng bị lây nhiễm Covid cao vẫn do mình tự quyết định với ý kiến của chuyên môn trước khi chích.

Hướng dẫn không hề giải thích tại sao có sự khác biệt này cũng không nói những người chích nhiều mũi trước đây không cần ý kiến của bác sĩ có sao không, có tác hại gì không. Thế rồi sau khi chích nhiều mũi vác-xin có người lại bỗng nhiên đổ bệnh và âm thầm chuyển hộ khẩu từ nhà riêng ra … nghĩa trang thì ai chịu trách nhiệm. Cho tới nay chưa thấy ai nhận trách nhiệm về vấn đề này – mà dường như đang có hướng đi là “để lâu c. trâu hóa bùn.”

Thế là ở đâu đó những người không chịu hay không muốn cho chích, không tin vào những lời hoa mỹ của các khoa học gia hàng đầu về dịch bệnh ngay từ những ngày đầu có thể mỉa mai: “Đã nói mà, không ai chịu nghe.”

     Bài viết được đăng trên HuuTri.org ngày 20 tháng 10, 2025

https://www.cdc.gov/media/releases/2025/cdc-immunization-schedule-adopts-individual-based-decision.html

 

 

The Jerusalem Post

 

Chích Ngừa hay Không Chích Ngừa*

 Đức Hà

Kể từ khi thuốc chủng ngừa bệnh đậu mùa được khoa học gia người Anh Edward Jenner phát minh lần đầu tiên năm 1796, cách nay hơn hai thế kỷ thì mãi cho đến khi khám phá ra siêu vi khuẩn hay vi-rút influenza B gây bệnh cúm năm 1940, chủng ngừa cúm mới thành hình. Được biết năm 1918 khi dịch cúm lan lây khắp thế giới, ước tính có khoảng 100 ngàn người chết vì căn bệnh này, đứng hàng thứ hai sau dịch hạch - Black Death, với 200 ngàn chết. Và mới đây, như mọi người đều thấy là dịch COVID-19 với 7,101,070 người tử vong trên toàn thế giới – trong đó có 1,227,230 người ở Mỹ, theo số liệu của WHO.

Câu hỏi đặt ra là nếu không có thuốc chủng thì chuyện gì sẽ xảy ra cho thế gian này?

Rất may cho loài người khi khoa học đã tiến một bước lớn giúp con người ngừa được một loạt các bệnh hiểm nghèo và chận đứng bằng kháng thể ngay từ lúc mới sinh. Thế nên các bà mẹ sinh con đều được hướng dẫn về chích ngừa – suốt từ khi mới sanh cho tới sáu tuổi và luật của trường học buộc học sinh phải được chích ngừa đầy đủ trước khi được nhận vào lớp.

·         Theo chỉ dẫn của cơ quan kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ - CDC, chỉ 24 giờ sau khi lọt lòng bé đã được chích mũi đầu tiên chống bệnh viêm gan loại B và bệnh hô hấp RSV - Respiratory syncytial virus.

·         Từ 1 đến 2 tháng: ngừa uốn ván, ho gà, bệnh Hib, bại liệt, tiêu chảy.

·         Từ 4 tháng chích mũi thứ hai hoặc ba ngừa các bệnh chích rồi. Từ 6 tháng chích ngừa Covid 19 và các mũi thuốc bổ xung.

·         Từ 7 đến 11 tháng có thể ngừa bệnh cúm.

·         Từ 12 đến 23 tháng ngừa bệnh thủy đậu, sởi, viêm gan loại A.

Nói chung là khi cháu bé đủ tuổi đến trường, thì hệ thống miễn nhiễm trong cơ thể ngừa được 16 căn bệnh: viêm gan A, viêm gan B, rotavirus, bạch hầu, uốn ván, ho gà, Haemophilus influenzae loại b, bại liệt, COVID, cúm, bệnh phế cầu khuẩn, sởi, quai bị, rubella và thủy đậu (varicella). Nếu đã chích ngừa cho con theo đúng chỉ định và lịch trình thì cháu bé khi đủ hai tuổi có thể được bảo vệ chống 16 căn bệnh hiểm nghèo có thể ngừa được cho suốt cuộc đời còn lại. Đó là kết quả của hàng chục năm nghiên cứu, thống kê trên hàng triệu trẻ em khắp thế giới. Sau khi được chích ngừa, cơ thể em được bảo vệ luôn cả bạn cùng lớp, cùng trường và mọi người khác khi tiếp xúc sau này. Khuyến cáo này được Học Viện Nhi Khoa Hoa Kỳ - American Academy of Pediatrics xác nhận và đưa ra với điều kiện thuốc ngừa phải được cơ quan FDA chuẩn nhận. Bên cạnh đó, hàng năm người lớn đều được khuyên chích ngừa bệnh cúm. Tuy nhiên việc chích ngừa đầy đủ đó chỉ xảy tại các quốc gia phát triển, trong khi tại nhiều phần đất trên địa cầu cứ năm em sinh ra đời lại có một em không được chích ngừa. Trong khi có nỗ lực để tất cả các cháu sinh ra bất cứ nơi đâu đều được chích ngừa thì lời tuyên bố động trời từ giới chức có thẩm quyền ở Florida đã phá bỏ hết tất cả những quy luật về thuốc vắc-xin được thế giới công nhận và thực hành nghiêm chỉnh, theo đó bắt buộc mọi người phải chích ngừa.

Không Bắt Buộc Chích Ngừa

Tại cuộc họp báo hồi đầu tháng Chín, Bộ Trưởng Y Tế Florida Joseph Ladapo nói: “Bộ Y Tế Florida cùng với văn phòng Thống Đốc DeSantis đang hợp tác để xóa bỏ quy định phải chích ngừa trong tiểu bang Florida. Không chỉ một mà tất cả các loại vắc-xin.”

Bộ Trưởng Ladapo cho hay việc bắt buộc tiêm vắc-xin "mang tính khinh miệt và nô lệ" và đặt câu hỏi "Tôi là ai, với tư cách là một thành viên trong chính quyền, hay bất kỳ ai khác, hay một người đàn ông đứng đây... mà lại có thẩm quyền nói quý vị phải chích thuốc gì vào cơ thể mình?"

"Cơ thể bạn là món quà của Chúa", ông nói.

Bác Sĩ Ladapo muốn mọi người hiểu rằng họ có quyền chọn lựa chích bất cứ thứ gì họ muốn vào cơ thể, nhưng với việc Hiệp Hội Tiêm chủng Florida – MAHA, đã được thành lập, quan niệm sai lầm đó sẽ chấm dứt.

Cũng trong cuộc họp báo, Thống Đốc DeSantis xác nhận:

“Hôm nay, tôi vui mừng thông báo việc thành lập Ủy Ban MAHA Florida - Make America Healthy Again. Ủy ban sẽ đề xuất việc tổng hợp các nguyên tắc “Làm Cho Nước Mỹ Khỏe Mạnh Trở Lại” này ở cấp tiểu bang,” và những nguyên tắc đó, như tôi đã đề cập, bao gồm quyền tự do của cá nhân về y tế, sự đồng ý có hiểu biết, quyền hạn của các bậc phụ huynh, và cả sự sáng tạo đổi mới thị trường.”

Cần phải nói thêm là lời loan báo của Bác Sĩ Ladapo không nhằm bãi bỏ việc chích ngừa nhưng chủ yếu là bãi bỏ việc chính quyền bắt buộc người dân phải chích ngừa. Việc này gây ra hai luồng dư luận đối nghịch: bên ủng hộ nói rằng chích hay không chích là quyền tự do cá nhân trong khi các bác sĩ nhi khoa và chuyên gia y tế công cộng cực lực chỉ trích cho rằng việc chấm dứt các quy định bắt buộc có thể dẫn đến sự bùng phát trở lại các bệnh có thể phòng ngừa được như sởi, bại liệt và thủy đậu. Từ trước đến nay việc chủng ngừa của trường học là yếu tố chính trong việc kiểm soát sự lây lan của các bệnh này. Lẽ dĩ nhiên các nhà xuất thuốc vắc-xin độc quyền - từng thu vào không biết bao nhiêu lợi nhuận với luật bắt buộc phải chích, sẽ đứng về phía chống đối.

Làm Cho Nước Mỹ Khỏe Mạnh Trở Lại

Ý tưởng bãi bỏ luật bắt buộc phải chích ngừa ở Florida đã có từ thời dịch Covid-19 khi Florida đi ngược lại với quy định của cơ quan trung ương CDC: không cần phải chích vắc-xin Covid-19 khi đi xin việc và cũng không chấp nhận thẻ đã chích rồi - Vaccine Card, được áp dụng trên cả nước và cũng không bắt buộc cư dân Florida phải xếp hàng đi chích vắc-xin Covid-19. Ý tưởng đó càng mãnh liệt hơn khi ông Robert F. Kennedy Jr. được bổ nhiệm làm bộ trưởng y tế ở Washington DC. Để làm cho nước Mỹ khỏe mạnh trở lại – theo ý ông RFK là phải sửa đổi luật về chích ngừa từ người lớn đến trẻ em. Trong cùng lúc thì cơ quan CDC đã liên hệ với một viện nghiên cứu ở New York để điều tra cặn kẽ sự liên hệ của việc tiêm chủng với bệnh tự kỷ - autism nơi trẻ em. Giới y khoa cho biết tỷ lệ các em bị tự kỷ ở Mỹ đã gia tăng – cứ 31 em lại có một em bị tự kỷ theo thống kê năm 2022.

Tuy nhiên nếu vấn đề chích hay không chích ngừa ở Florida tùy thuộc vào sự cân nhắc của chính các bậc phụ huynh và chỉ có ở Florida thì bỗng nhiên trở thành một vấn đề lớn lan tỏa khắp nước Mỹ với sự đối đầu giữa Đỏ và Xanh.

Chính Trị Hóa

Bảy tiểu bang theo đảng Dân Chủ gồm Connecticut, Maine, Massachusetts, New Jersey, New York, Pennsylvania, Rhode Island, luôn cả thành phố New York City đã cùng nhau thành lập một liên minh để phản đối chính sách và khuyến cáo về chăm sóc sức khỏe của chính quyền liên bang, đặc biệt là về vắc-xin. Trước đó California, Hawaii, Oregon và Washington cho ra đời Liên Minh Y Tế Bờ Tây – West Coast Health Alliance, cam kết chia sẻ thông tin y tế công cộng để "người dân nhận được thông tin đáng tin cậy mà không bị chính trị can thiệp.”

Liên minh các tiểu bang Xanh khuyến cáo tiêm chủng COVID-19 cho trẻ sơ sinh và trẻ từ 6 đến 23 tháng tuổi, cho tất cả người lớn từ 19 tuổi trở lên, và cho trẻ em và thanh thiếu niên khỏe mạnh từ 2 đến 18 tuổi nếu được sự lựa chọn của cha mẹ. Vào cuối tháng Năm, Bộ Trưởng Y Tế Robert F. Kennedy Jr. đã loại bỏ vắc-xin COVID-19 khỏi lịch tiêm chủng thường xuyên cho trẻ em khỏe mạnh và phụ nữ mang thai. Tiêm vắc-xin COVID-19 hàng năm không còn là một phần của khuyến cáo thường xuyên của liên bang dành cho người lớn và trẻ em khỏe mạnh. Thay vào đó, hướng dẫn tập trung vào những người từ 65 tuổi trở lên hoặc những người có các yếu tố nguy cơ hoặc có bệnh lý nền.

Thống Đốc Massachusetts Maura Healey cho hay "Chúng tôi sẽ không để Donald Trump hay Robert Kennedy tước đi quyền tự quyết định chăm sóc sức khỏe của quý vị. Massachusetts sẽ tiếp tục đi tiên phong trong khoa học và bảo vệ quyền tiếp cận vắc-xin ngừa bệnh.” Ông nhấn mạnh rằng người dân Massachusetts sẽ tiếp tục được chích vắc-xin theo ý muốn và thấy cần thiết - bất kể điều gì xảy ra ở cấp liên bang." Cùng lúc Thống Đốc New York Kathy Hochul nói: "Trong khi Washington tiếp tục phát động những cuộc tấn công sai lầm vào khoa học, New York khẳng định rõ ràng rằng mọi cư dân đều được tiếp cận vắc-xin COVID, không có ngoại lệ. Bằng cách sát cánh cùng các đối tác trên khắp vùng Đông Bắc, chúng tôi bảo đảm người dân New York có được sự bảo vệ và thông tin cần thiết để luôn an toàn và khỏe mạnh."

Tóm lại là cư dân ở Florida bảo thủ lại thấy chính quyền có ý tưởng phóng khoáng không bảo thủ về việc chích ngừa – ngược lại liên minh các tiểu bang Xanh Dân Chủ lại quyết liệt bảo thủ trong việc chích ngừa, chống lại mọi quyết định của chính quyền trung ương, và bắt buộc mọi người phải được chích ngừa - không có lựa chọn nào khác.

Tuy nhiên tin mới nhứt cho hay ban cố vấn về tiêm chủng của Bộ Trưởng RFK vừa đưa ra khuyến cáo rằng việc chích ngừa COVID-19 tạm thời để tự do cho cá nhân quyết định – tức không ép buộc. Điều này cũng giống như chích ngừa bệnh cúm hàng năm. Cùng lúc cơ quan FDA cho giới hạn tiêm chủng COVID-19 chỉ cho người cao niên từ 65 trở lên và người ít tuổi hơn nhưng có nguy cơ lây bệnh. Vậy nếu dưới 65 thì phải được bác sĩ kê toa mới được chích ngừa.

* Tựa đề được viết dựa từ câu “To be or not to be, that is the question” trong Hamlet của Shakespeare.

                                 Bài được đăng trên HuuTri.org Ngày 09/22/2015

Chuyện Dài Về Cao Máu

Đức Hà

Đều đặn từ bấy lâu nay, ngày nào cũng như ngày ấy, ngày thường ngày lễ cả ngày nghỉ, cứ sáng sớm sau khi ngủ dậy – mà thật sự có ngủ được bao nhiêu đâu, Bác Ba có thói quen mà bác nói “giễ ợt mà ít người làm được như tui.” Bác cắm lò điện, nấu miếng nước sôi, pha ly trà xanh cho thêm chút nước lạnh, uống vài ngụm cho thông cổ ấm bụng, bác đeo cặp kiếng lão rồi ung dung ngồi vào bàn trong căn phòng nhỏ. Để cánh tay trái lên bàn ngang với lồng ngực, bác cuộn mảnh vải nhựa quanh phần trên của cánh tay trái, điều chỉnh cho đoạn ống thun nằm ngay mạch huyết, cắm đầu kia của ống thun vào hộp máy nhỏ màu xám. Bác bấm nút bật, bấm thêm nút nữa, tiếng máy chạy xè xè. Căn phòng yên lặng bỗng nhiên nghe rộn ràng vui tai. Không khí trong mảnh vải nhựa phồng lên từ từ rồi lại chậm rãi xẹp xuống. Tiếng nói từ bộ máy nhỏ vang lên. Bác chẳng quan tâm vì tai bác đã lãng từ không biết bao lâu rồi, nhưng nhìn vào màn hình với hai hàng số của máy thì biết ngay chỉ số của nhịp tim. Bác cẩn thận ghi vào giấy từng ngày một – không bỏ sót ngày nào. Cứ như thế bác làm suốt từ khi cậu con trai ở xa gởi tặng cha cái máy đo huyết áp.

“Hồi nào giờ tui đều ra tiệm thuốc tây dùng máy đo ngoài đó,” bác tâm sự. Thật ra từ khi bác sĩ gia đình nhắc nhở rằng bác bị cao máu phải uống thuốc và chịu khó đo hàng ngày thì bác lên xe buýt ra tiệm thuốc tây dưới phố để đo nhờ. Bác nói rằng đo không đúng giờ mà chỉ khi nào ra lấy thuốc thì mới đo được, hơi bất tiện. Nay có máy đo tại nhà, đúng giờ, đo mỗi ngày, quá khỏe. Bác Ba, không muốn nêu tên thật - nay ngoài 80, là những người Việt đến Mỹ đợt đầu tiên sau 1975.

Hỏi thêm Bác Ba rằng bác sĩ cho thuốc uống, hàng ngày đi bộ vài vòng trong xóm, vậy số đo có thay đổi, có gì đáng lo ngại không? Bác không trả lời thẳng mà chỉ lắc đầu: “Ai cũng vậy mà, lớn tuổi rồi thì nó đổ ra đủ thứ bệnh tật, không sao tránh được.” Bác nói và chỉ hộp nhựa có bảy ngăn - ghi từ thứ Hai đến Chúa Nhựt, trong đó có nhiều loại thuốc, nhiều màu, nhiều cỡ, nhiều dạng từ viên con nhộng đến viên nén, dài, tròn, nhỏ bằng hạt tiêu cũng có luôn.

Bác thở dài: “Khổ thiệt, nhưng biết làm sao bây giờ!”

Qua Mỹ theo người di tản từ đầu, Bác Ba với gia đình được hội nhà thờ gởi đi định cư tại vùng Thung Lũng Hoa Vàng, Bắc Cali. Từ ngày hết trợ cấp chính phủ bác lao đầu vào chuyện cơm cháo gạo tiền. Nói như những người qua Mỹ đợt đầu tiên là “cầy ngày chưa đủ tranh thủ cầy đêm” rất đúng với nỗi lòng Bác Ba. Vừa phải lo cho gia đình và cũng không quên tiếp tế cho những người thân ở quê nhà. Thấm thoát tới ngày hưu trí, cũng là ngày mà bệnh tình của bác ngày thêm trầm trọng. Ấy vậy mà bác vẫn nói rằng “Tui còn hên hơn nhiều người.”

Bác Ba không phải là trường hợp cá biệt. Không ít thì nhiều các bác cao niên nghỉ việc từ lâu – nếu may mắn chưa chống gậy, chưa ngồi xe lăn thì cũng bảy ngày thuốc men, hàng tháng bao nhiêu lần lấy hẹn với bác sĩ viết đầy trên tấm lịch treo tường. Nhiều bác còn phải lọc máu, lọc thận, xạ trị, hóa trị tuần vài ba bận nữa, chưa kể nhập viện ra viện như cơm bữa thì bận bịu khốn khổ đến chừng nào.

Nhấm ngụm trà xanh – mà bác cho là rất tốt cho sức khỏe, bác kể lể về các thứ bệnh mà bác ghét cay ghét đắng nó cứ đeo bám theo bác. Nói tóm lại “Người ta có bệnh gì thì tui có món đó – không thiếu món nào.” Phàn nàn xong bác xin vài phút để đi vô trong, vừa đi vừa nói không đi chịu không nổi.Khi bác đứng lên đi, người viết lén đọc trên giấy thấy ghi nguệch ngoạc ở dòng cuối cùng: 139/89.

Bác Ba bị cao máu - còn được gọi là cao huyết áp.

Tiêu Chuẩn 120/80

Như mọi người có thể đều biết chỉ số nhịp tim ở mức 120/80 mmHg được xem là lý tưởng của một người trưởng thành khỏe mạnh – đây là áp lực của máu tác động lên thành động mạch khi tim bơm máu vào động mạch. Tuy nhiên vẫn phải ghi nhận rằng đó là con số để mọi người phấn đấu đạt được để không lên cao mà cũng không xuống thấp. Lên cao dễ đứt “dây thiều” – các cụ hay bông đùa, mà xuống thấp cũng “đứt bóng” tai hại không kém. Đó là hai yếu tố để đi nhà quàn. Và con số đó cũng còn tùy thuộc vào từng cá nhân, từng tuổi tác, giới tính và từng gia đình dòng họ. Theo thống kê mới nhứt ở Hoa Kỳ có khoảng 232 triệu người có áp huyết cao trên 120/80 mmHg. Con số này được chia ra như sau: Từ 120 đến 129/80: 112 triệu và trên 130/80 hoặc đang được chữa trị: 120 triệu người.

Nói là vậy nhưng làm thế nào để giữ nhịp tim ở mức dưới hay bằng 120/80 mmHg là một vấn đề nan giải – lý do rất dễ hiểu, rất dễ thấy là bây giờ người ta dùng thực phẩm chế biến quá nhiều, đường và muối vượt quá mức cần thiết hàng ngày và tệ hơn cả là ít vận động do nhiều lý do từ công ăn việc làm, lười biếng, không có thời gian và ghiền món TV, chưa kể là rượu và bia rượu cứ “zô” ngày hai ba cử. Tai hại đáng sợ nhứt là áp lực của cuộc sống - stress, tiềm ẩn nhưng chồng chất lên nhau khi cuộc sống ngày thêm khó khăn chật vật. Cứ tính thử có bao nhiêu sodium trong hai lát sandwich kẹp thịt muối, một lát phô-mai để ăn sáng cho có sức để cầy cho đến bữa trưa.

• Bánh mì loại rye (rye bread) được cho có nhiều chất xơ tốt cho tiêu hóa chứa từ 170 đến trên 300 mg sodium.

• Thịt ham chứa từ 275 đến 365 mg sodium

• Một lát phô-mai tùy loại chứa từ 130 đến 350 mg sodium

• Cộng chung lượng muối ở loại thực phẩm có tỷ lệ sodium thấp nhứt 170 + 170 + 275 +130 = 745 mg

Trong khi đó Hội Tim Mạch Hoa Kỳ khuyến cáo không nên dùng quá 2300 mg sodium trong một ngày và mục tiêu cần đạt để sống khỏe là 1500 mg. Chỉ ăn sáng thôi đã nuốt 745 mg sodium gần ½ tiêu chuẩn tốt để bảo vệ trái tim thì nếu cộng thêm muối trong bữa trưa và chiều – không tính lai rai đi ra cái kẹo đi vô miếng bánh, thì số lượng sodium đưa vào bụng vượt quá 2300 mg trong một ngày theo chỉ định của FDA. Yale Medicine cho hay trung bình người Mỹ tiêu thụ 3400 mg sodium mỗi ngày. Vậy để giảm lượng sodium ngay từ bữa sáng thì chỉ có cách tập thói quen “khoái ăn sang” tức sáng ăn khoai. Tuy sang nhưng rẻ tiền và rất ít sodium. Muối và sodium có liên hệ nhưng khác nhau về thành phần. Sodium - còn có tên natri, khoáng chất có sẵn trong một số thực phẩm như rau, sữa – cần thiết cho cơ thể, trong khi muối ăn được dùng để nêm nếm và còn là chất để bảo quản thực phẩm. Trong muối có 40% sodium và 60% chloride. Một muỗng canh nước mắm chứa khoảng 1.7 - 3.6 mg muối, tương đương với 680 - 1440 mg sodium.

Hướng Dẫn Mới

Ngày 14 tháng Tám vừa qua Hiệp Hội Tim Hoa Kỳ và Hiệp Hội Chuyên Gia Tim Mạch Hoa Kỳ cho công bố hướng dẫn mới về việc ngăn ngừa, phát hiện, đánh giá và quản lý huyết áp cao ở người trưởng thành đã khẳng định những ai bị huyết áp cao thì nên ngưng ngay khâu rượu chè. Tài liệu nhấn mạnh rằng uống nhiều chất cồn sẽ làm tăng huyết áp và khuyến cáo không được uống quá hai ly mỗi ngày cho nam và nữ phải giới hạn ở một ly. Đây lần đầu tiên hướng dẫn được công bố với những sửa đổi có từ 2017.

Bác sĩ Daniel W. Jones, chủ tịch ủy ban biên soạn hướng dẫn, cho biết: "Hướng dẫn cập nhật này được tổng hợp các nghiên cứu sâu rộng mới nhứt để trợ giúp các chuyên gia chăm sóc sức khỏe - từ nhóm chăm sóc ban đầu đến các chuyên gia và tất cả các bác sĩ lâm sàng trên khắp các hệ thống y tế, trong việc chẩn đoán và chăm sóc những người bị huyết áp cao".

Nói tóm gọn là giảm hay bỏ hẳn rượu bia chưa hẳn đã đủ mà phải thêm lối sống lành mạnh là những yếu tố then chốt để ngừa và kiểm soát huyết áp ở mức cao.

Nghiên cứu do hai hội thực hiện đã xác nhận rằng huyết áp ảnh hưởng đến sức khỏe của não bộ, có nghĩa là huyết áp có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng nhận thức. Huyết áp cao có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong não, dẫn đến các vấn đề về trí nhớ, suy giảm nhận thức lâu dài và đưa đến chứng mất trí nhớ.

Theo hướng dẫn mới, nếu huyết áp của một người đo được trong khoảng từ 130 đến 139, bác sĩ nên khuyến khích họ thay đổi lối sống cho được lành mạnh. Nếu những thay đổi đó không làm giảm huyết áp sau ba đến sáu tháng, họ nên dùng thuốc. Bản hướng dẫn phát hành năm 2017 cho hay nếu huyết áp tối đa từ 140 trở lên mới cần đến thuốc và cải thiện lối sống. Ngoài vấn đề giảm hay bỏ hẳn rượu bia bệnh nhân cần có lối sống lành mạnh, có chế độ dinh dưỡng cân bằng như đầy đủ chất đạm để nuôi cơ thể với nhiều rau xanh và trái cây, đồng thời phải thêm hoạt động thể chất như đi bộ, tập thể dục và kiểm soát cân nặng ở mức hợp lý, tránh mập phì.

Cần chú ý ở điểm huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu có thể phòng ngừa được đối với bệnh tim mạch, bao gồm đau tim, đột quỵ và suy tim, cũng như bệnh thận, suy giảm nhận thức và chứng mất trí.

Không rõ bác sĩ gia đình của Bác Ba đưa ra lời khuyến cáo nào nhưng bác nhìn nhận rằng sửa đổi không dễ như nói. Chỉ nội món ăn bớt muối bớt mặn đã là vô cùng khó nuốt. Bác nói:“Sau mấy chục năm hút thuốc mà tui bỏ được là cả một kỳ công – mà tui rất hãnh diện, nhưng nay có chút rượu chút bia giải sầu mà cũng phải bỏ thì đâu còn gì nữa.”Tuy than thở vậy nhưng Bác Ba nói chỉ khi nào hội hè, tụ tập nhóm bạn già bù khú thì bác mới “cụng ly” thôi.

Ghi chú: Tài liệu “New guidelines for blood pressure management by the American Heart Association and the American College of Cardiology,” được dùng trong bài viết.

                                                       Bài viết đăng trên HuuTri.org ngày 29 tháng 08, 2025

Tranh Cãi về Fluoride Trong Nước

Đức Hà

Cách nay 80 năm, Grand Rapids ở Michigan là nơi đầu tiên ở Mỹ và của cả thế giới ban hành quyết định cho thêm Fluoride vào hệ thống nước của thành phố – đó là ngày 25 tháng Giêng, 1945.

Các nghiên cứu vào thập niên 1940s cho thấy vùng nào có Fluoride sẵn trong nước uống thì vùng đó trẻ em không bị hay ít bị bệnh về răng. Ngược lại vùng nào dùng nước không có sẵn Fluoride thiên nhiên hẳn nhiên trẻ bị bệnh răng như sâu, sún, mẻ răng tăng cao. Qua những khảo sát có được, các nhà nghiên cứu kết luận nước có Fluoride giúp giảm sâu răng đến 60% và bảo vệ men răng chống chất acid do vi khuẩn trong miệng gây ra. Bớt sâu răng hay không bị sâu răng giúp giảm chi phí đi nha sĩ tức là tiết kiệm cho ngân sách gia đình và cá nhân. Ai cũng biết và cũng đã trải qua là đau răng, nhức răng, viêm nướu răng ảnh hưởng rất nhiều đến công ăn việc làm cùng sinh hoạt hàng ngày. Từ đó việc cho thêm Fluoride vào hệ thống nước tiêu dùng ở Grand Rapids lan tỏa khắp nước Mỹ rồi đến khắp thế giới. Thống kê ước tính hiện nay có khoảng 215 triệu dân của 170 quốc gia đang sử dụng nước có pha Fluoride – mang lại lợi ích cho bất kể thành phần nào trong xã hội từ người khá giả đến nghèo túng.

Vì thế cơ quan Phòng Chống Dịch Bệnh Hoa Kỳ – CDC đã nhìn nhận nước tiêu dùng có pha Fluoride là thành quả vĩ đại trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong thế kỷ 20. Tám mươi năm sau, khoa học tiến bộ vượt xa ngàn dặm, lại thêm máy điện toán, thống kê kéo dài nhiều năm, nghiên cứu trở nên chính xác hơn với kết quả làm đảo lộn những hiểu biết trước đây về chất Fluoride.

Năm nay 2025, hai tiểu bang Utah và Florida đã bãi bỏ việc cho Fluoride vào nước uống và nhiều tiểu bang khác cũng đã hoặc sắp ban hành những quyết định tương tự dựa vào ý kiến của dân. Việc bổ xung Fluoride vào hệ thống nước tiêu dùng không mang tính bắt buộc mà tùy vào từng tiểu bang hay cộng đồng địa phương. Hầu hết người dân Mỹ từng sử dụng nước uống có pha Fluoride rồi ra sẽ thu hẹp dần để có thể không còn nữa – ít ra là ở Mỹ. Nguyên nhân xuất phát từ Bộ Trưởng Y Tế và Sức Khỏe Cộng Đồng trong chính quyền hiện tại: Robert F. Kennedy Jr.

Quan Điểm Trái Ngược

Ông RFK từng nói và nói nhiều lần rằng nước có pha Fluoride có hại cho sức khỏe con người. Không chỉ nói về Fluoride trong nước uống, ông đả phá quan điểm từng có về việc chủng ngừa dịch bệnh và là người đứng đằng sau nhiều lý thuyết âm mưu gây tranh cãi. Theo ông chất Fluoride đã có trong kem đánh răng, trong nước súc miệng, trong một số thực phẩm và cả khi đi nha sĩ chữa đau răng, vậy đâu cần phải uống nữa. Uống vào chỉ thêm hại, theo ông. Điều này trái ngược hẳn với lời khuyên của Hiệp Hội Răng Hoa Kỳ – American Dental Association. Cho tới nay dường như ông RFK đã thắng lớn khi nhiều tiểu bang đã ngưng cho Fluoride vào hệ thống nước tiêu dùng từ cấp tiểu bang đến quận hạt và thành phố.

Một số nguồn nước thiên nhiên cũng đã có chất Fluoride, việc cho thêm Fluoride vào nước chỉ nhằm bổ xung cho đủ liều lượng 0.7mg cho 1 lít nước – nhưng cũng có nơi không áp dụng quy định không bắt buộc này. Cơ quan CDC khẳng định rằng lượng Fluoride trong nước uống có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ nhưng phải có liều lượng rất cao mới tác hại.

Tuy nhiên Bộ Trưởng RFK lại nhận định trái ngược. Ông cho rằng việc loại bỏ Fluoride vào nước là cấp bách vì đã có bằng chứng cho hay Fluoride có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ trẻ em, và làm giảm mức thông minh IQ. Ông dựa vào phúc trình của cơ quan National Institutes of Environmental Health Sciences dưới chính quyền Biden và phán quyết của một quan tòa liên bang nói rằng mức Fluoride trong nước cho người tiêu dùng cao hơn quy định.

Hiệp Hội Răng Hoa Kỳ ADA, lẽ dĩ nhiên nói trái lại rằng loại bỏ Fluoride vào nước uống chỉ có hại cho răng và nghiên cứu từ xa xưa đã khẳng định điều đó. Bên chống cho rằng cho thêm Fluoride vào nước tức là hủy hoại tính thiên nhiên trong lành sẵn có của nguồn nước. Theo lập luận này nguồn nước thiên nhiên có sao dùng vậy, con người không nên pha chế bày vẽ thêm.

Tranh Cãi

Vấn đề trở thành khó hiểu là nghiên cứu từ các nước như Ấn Độ, Trung Quốc, và Iran nơi tỷ lệ Fluoride có sẵn trong thiên nhiên tức trong nước uống quá cao – trở nên quá liều cho người tiêu dùng, đã ảnh hưởng đến sự phát triển của thần kinh đưa đến tình trạng thiếu thông minh IQ thấp. Nhưng nghiên cứu này được cho là thiếu chính xác. Trong cùng lúc thì khảo sát của cơ quan liên bang National Toxicology Program – tuy không được cơ quan NASEM - National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine công nhận nhưng lại được một quan tòa ở San Francisco phán quyết rằng Fluoride trong nước có hại cho sức khỏe. Lẽ nhiên bên chống cho rằng phán quyết của tòa không giá trị. Tuy nhiên đó mới là vấn đề cần xét lại về Fluoride-hóa nguồn nước. Và phản biện của ADA cũng khá thuyết phục nói rằng đâu phải tất cả mọi người đều dùng kem đánh răng hay nước súc miệng có sẵn Fluoride, thêm vào đó là nước thiên nhiên dùng để uống cũng không có Fluoride thì cho thêm chất đó vào nước là đúng. Đó là chưa nói đến người dân vùng hẻo lánh hay có lợi tức thấp đâu có điều kiện đi nha sĩ để chăm sóc hay chữa trị bệnh răng.

Cho đến nay cơ quan CDC vẫn chưa rút lại lời nhận định đưa ra từ trước về thành quả vĩ đại của Fluoride-hóa nguồn nước. Còn Bộ Trưởng RFK hết lợi khen ngợi Utah. Ông nói nguyên văn: “I’m very, very proud of this state for being the first state to ban it, and I hope many more will come. – tạm dịch: Tôi rất vô cùng hãnh diện Utah là tiểu bang đầu tiên cấm chỉ cho Fluoride vào nguồn nước uống, và tôi hy vọng nhiều tiểu bang khác sẽ noi theo.”

Tài liệu “Why Fluoride Is Necessary for Public Health – John Hopkins” được dùng trong bài viết.

                                                                       Bài viết được đăng trẹn Huu.Tri.org ngày 10 tháng 07, 2025