Người Về Từ Vùng Ebola

Đức Hà

Kaci Hickox, nữ y tá tình nguyện với tổ chức Y Sĩ Không Biên Giới, vừa từ Sierra Leone trở về Mỹ. Sierra Leone, Guinea và Liberia - ba nước thuộc Tây Châu Phi, là nơi dịch Ebola đang hoành hành dữ dội. Tính cho đến nay đã có hơn 10 ngàn người nhiễm bệnh và 5,500 người tử vong. Con số tăng từng ngày và chưa ai biết đến bao giờ mới có thể chận đứng nạn dịch lan nhanh và chết người này.

Hoa Kỳ cũng như phần còn lại của thế giới đều tìm mọi biện pháp để ngăn Ebola lan tràn sang nước mình. Chi tiết về mức độ kiểm soát và thanh lọc gắt gao người từ vùng dịch trở về được bà Hickox kể lại trên báo Dallas Morning News. Bà viết:

"Tôi là một y tá vừa trở về Mỹ sau chuyến công tác với tổ chức Doctors Without Borders tại Sierra Leone - nơi dịch Ebola đang tiếp diễn. Tôi bị cách ly tại New Jersey. Đây là tình huống tôi hy vọng không ai phải trải qua, và tôi hãi sợ cho những người đi sau tôi.

Tôi lo ngại khi nhân viên y tế bị đối xử tồi tệ tại cửa khẩu khi họ khai báo vừa từ vùng bệnh Ebola ở Tây Phi trở về. Tôi lo ngại cho họ, cũng như cho chính tôi, khi về đến Mỹ và phải đối đầu với tình trạng rối ren, hãi sợ và kinh hoàng nhất là bị cách ly. 

Tôi đến sân bay quốc tế Newark, New Jersey khoảng 1 giờ trưa thứ Sáu, sau chuyến đi hai ngày mệt mỏi từ Sierra Leone. Tôi bước đến quầy nhập cư ở sân bay và được nhân viên chào đón bằng một nụ cười và tiếng "Hello".

Tôi nói với ông ta rằng vừa từ Sierra Leone về và ông ta đáp không mấy hồ hởi: "Không sao đâu. Chắc chắn họ sẽ hỏi bà vài câu thôi." Thế rồi ông ta xỏ bao tay, đeo mặt nạ lên và gọi một người nào đó. Tôi được bảo phải ngồi yên tại chỗ. Nhìn chung quanh tôi thấy mọi người chạy ra vào xốn xáo, mặc đồ bảo hộ trắng xóa, bao tay, mặt nạ và cả khẩu trang. Hết người này đến người kia thay nhau tra vấn tôi. Có người tự giới thiệu, có người phớt lờ. Một ông dường như là nhân viên phụ trách di trú vì tôi thấy có đeo súng - vì súng nhô ra khỏi áo bảo hộ. Ông ta thẩm vấn tôi y như tôi là một tội phạm. Hai người khác hỏi tôi về việc làm ở Sierra Leone. Một trong hai người là giới chức của cơ quan phòng ngừa dịch Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Họ ghi ghi chép chép bên lề của tờ khai, dường như tờ khai liệt kê không đủ chi tiết để viết những điều thu thập được.

Tôi cảm thấy mệt mỏi, đói và rối rắm, nhưng ráng giữ vẻ bình thản. Họ dùng máy đo nhiệt độ lấy ở trán: 98 độ. Thực sự mà nói tôi cảm thấy trong người bình thường nhưng tinh thần rã rời. Ba giờ đồng hồ trôi qua. Không ai có một quyết định nào. Không ai cho tôi biết chuyện gì đang xảy ra hay sẽ xảy ra cho tôi. Tôi gọi điện thoại về nhà báo cho biết tôi OK. Vừa đói và khát, tôi hỏi xin cái gì ăn lót dạ. Họ cho tôi thanh kẹo granola bar và nước uống. Tôi không hiểu đã làm gì sai trái.

Bốn tiếng đồng hồ sau khi đáp xuống phi trường, một nhân viên y tế đến lấy nhiệt độ từ trán tôi. Mặt tôi nóng bừng, bực bội vì bị cầm giữ mà không một lời giải thích. Máy đo nhiệt giờ đây chỉ 101 độ. Người này nói một cách tự mãn: "Bà bị sốt rồi đấy." Tôi trả lời rằng lấy nhiệt từ trong miệng sẽ chính xác hơn lấy ở trán vì đang bực dọc. Lại thêm ba giờ đồng hồ ngồi một mình trong căn phòng ở sân bay. Đến khoảng 7 giờ tối, họ cho biết tôi phải đến một bệnh viện ở Newark - mà cũng chẳng nói rõ bệnh viện nào ở đâu, cho đến khi tôi hỏi họ mới trả lời.

Tám xe cảnh sát hụ còi, đèn chớp rầm rộ hộ tống tôi đến bệnh viện University Hospital ở Newark. Tôi vẫn chưa hiểu, tôi đã làm gì mà nên nỗi này. Cả tháng qua tôi từng nhìn thấy hàng chục trẻ em chết, không cha mẹ kế bên. Tôi là chứng nhân hàng ngày thảm họa của loài người. Tôi đã cố trợ giúp họ được chừng nào hay chừng ấy trong khi toàn thế giới chỉ nhìn và bất động. Tại bệnh viện, tôi được hộ tống đến một căn lều dựng bên ngoài. Bác sĩ khoa truyền nhiễm và cấp cứu lấy nhiệt độ và làm vài thao tác khác. Ông có vẻ bối rối khi nói: "Nhiệt độ của bà là 98.6, không bị sốt nhưng người ta báo là bị sốt." Sau khi lấy nhiệt độ từ miệng là 98.6, ông dùng máy đo từ trán và thấy 101 độ F (38.3 Celsius). Ông bác sĩ này nắn cổ tôi và nhìn nhiệt kế lần nữa: "Không thể gọi là sốt được, bà chỉ bị nóng mặt." Họ lấy mẫu máu thử xem có nhiễm Ebola. Kết quả: âm tính (không bị nhiễm).

Ngồi một mình, cách ly trong căn lều vải, tôi bỗng nghĩ đến các đồng nghiệp rồi ra sẽ trở về Mỹ và đối đầu với những thử thách tương tự. Liệu họ sẽ được đối xử như tội phạm hay tù nhân? Tôi còn nhớ đêm cuối cùng tại trung tâm điều hành Ebola ở Sierra Leone khi được gọi thúc dạy lúc nửa đêm vì bé gái một tuổi lên cơn co giựt. Tôi cố nhét Tylenol và thuốc chống co giựt đã nghiền nát vào họng cháu bé trong khi thân xác bé cứ nhảy chổm trên giường. Đó là đêm hãi hùng nhất đời tôi. Đứa bé chết dần trong căn lều, không người thân bên cạnh. Với rất ít phương tiện và không thuốc chữa trị Ebola, chúng tôi cố mang lại cho bệnh nhân chút nhân phẩm trong khi họ phải đối phó với nghịch cảnh vô bờ bến. Ebola tiếp tục tàn phá Tây Phi. Tổ chức Y Tế Thế Giới cho biết có đến hơn năm ngàn người chết vì Ebola. Chúng ta cần có thêm nhân y tế giúp đối phó với dịch bệnh. Nước Mỹ cần phải đối xử với nhân viên trở về từ vùng dịch bằng một thái độ đứng đắn và tôn trọng phẩm giá."

New York, New Jersey Lên Tiếng

Phản hồi về nỗi bức xúc của bà Kaci Hickox khi trở về Mỹ, thống đốc New York và New Jersey đều khẳng định những biện pháp đề ra để kiểm soát dịch Ebola tại Mỹ là đúng đắn. Theo quy định nhân viên y tế có tiếp xúc với bệnh nhân nhiễm Ebola từ Tây Phi khi trở về Mỹ phải được cách ly, cho dù có nhiều quan tâm nói rằng sẽ ảnh hưởng đến chiến dịch chống Ebola kể cả điều cũng chưa rõ liệu kế hoạch phòng chống đó có mang lại hiệu quả hay không.

Thống Đốc New Jersey Chris Christie nhận xét: "Chúng tôi ban hành biện pháp ngặt nghèo này, không một chút do dự."

Kể từ thứ Sáu tuần qua quy định của New Jersey và New York - nghiêm ngặt hơn cả quy định của liên bang đã tác động đến y tá Kaci Hickox - người đầu tiên từ vùng dịch trở về Mỹ. Tất cả những người có tiếp xúc với bệnh nhân nhiễm Ebola - không trừ người nào đều phải bị cách ly 21 ngày cho dù có triệu chứng mầm bệnh Ebola hay không.

Tin cho biết Tòa Bạch Ốc không hài lòng với quy định quá khắt khe và muốn New Jersey và New York đình chỉ quy định được đánh giá là thiếu phối hợp, quá vội vã và là một phản ứng không khoa học phát xuất tức thời từ một ca bệnh ở New York.

Phát biểu về vấn đề này, Tiến Sĩ Anthony Fauci, giám đốc Viện Quốc Gia Nghiên Cứu Bệnh Dị Ứng và Truyền Nhiễm - NIH, cảnh cáo rằng những chính sách quá tích cực như vậy có thể khiến nhân viên y tế ngân ngại đến vùng Tây Phi tham gia công tác ngăn chận dịch bệnh lan rộng, và như vậy càng làm nguy hại cho nền y tế công cộng toàn cầu:

"Đừng quên rằng phương thức tốt nhất để ngăn chận Ebola và bảo vệ nước Mỹ là ngăn từ Châu Phi và chỉ có thể làm điều đó nếu người chúng ta, những anh hùng, những nhân viên y tế đến với Châu Phi và giúp chúng ta bảo vệ nước Mỹ."

Trả lời phỏng vấn của hệ thống CNN hôm Chúa Nhựt, bà Kaci Hickox nói:

"Biện pháp cực đoan này không thể chấp nhận được, và tôi cảm thấy như quyền làm người của tôi bị chà đạp."

Theo bà Hickox, 33 tuổi một chuyên viên về bệnh truyền nhiễm tốt nghiệp đại học University of Texas ở Arlington và trường Johns Hopkins University, chuyện cách ly hay không phải do giới chức y tế công cộng quyết định, chứ không phải do các chính trị gia. Cưỡng bách cách ly không phải là biện pháp hợp lý.

Bà Hickox còn cho hay dù biết trước sẽ phải trải qua những ngày cách ly và cách đối xử như hiện nay, bà không ngần ngại lên đường đi Sierra Leone, vì "đó là một cơ hội cao quý phục vụ nhân loại."

Xe Lunch: Ngày Ấy, Bây Giờ

Đức Hà

Cũng như hầu hết thanh niên sinh ra và lớn lên tại Thung Lũng Điện Tử - Nguyễn Tùng, Ben Lê và David Trần, đều có ước mộng nếu không chen chân được vào các đại công ty như Google, Oracle, Apple, Yahoo vv... thì cũng liều mình khởi xướng một công ty startup bằng vốn tự có và ... chờ thời. Và cả ba chàng trai chưa vợ tuổi từ 24 đến 28, đã trải qua một cách suôn sẻ tất cả các giai đoạn học vấn từ tiểu học, trung học đến xong đại học và tốt nghiệp; chỉ đến khâu kiếm việc làm thì bế tắc. Mà bế tắc nặng tưởng không lối thoát.

"Bọn em ra trường nhưng kiếm việc khó quá, mà đi xa khỏi vùng này thì ngại," bộ ba Tùng, Ben và David đều ca một bản đồng ca, nghe rất quen tai tại vùng Bay Area, nơi nhà đắt, người đông, việc làm hiếm và kén chọn. Thống kê mới đây cho thấy tỉ lệ người không việc làm và lãnh phụ cấp thất nghiệp vùng Bay ở mức từ 4.1 đến 6.0% - riêng Quận Hạt Santa Clara đạt 5.2 %,  so với 7.9 toàn Cali, trong khi tỉ lệ toàn quốc Hoa Kỳ ở mức 6.7%. Rất không may Tùng - Ben - David, bạn học từ nhỏ và ở cùng xóm phía bắc San José, từng nằm trong số 1.5 triệu người không việc làm tại California. Nhưng nói vậy mà không phải vậy, ba chàng trai - thân nhau như anh em ruột thịt, không hề ngồi không ăn cơm cha xin tiền mẹ ngồi cafê, mà đã cùng nhau thành lập công ty riêng. Công ty của họ - một startup có một không ai, nói theo chữ nghĩa thời trang là dám nghĩ dám làm và đang trên đà thành công - ít ra thì cũng bước đầu.

Công ty của họ, lẽ dĩ nhiên phải mang tên Mỹ như Tastee Bytes và Kamikazé, có cả trang nhà trên mạng, và có mặt trên Facebook, Twitter và Instagram ... để kết nối 24/24 với khách hàng và người ái mộ (followers) như tất cả các công ty hai-tếch thường thấy. Chỉ có điều công ty của họ không trụ yên một địa chỉ mà thường xuyên di chuyển nay chỗ này mai chỗ khác: bởi vì đó là hai chiếc xe lunch, và văn phòng chính ban đêm đặt tại Tổng Công Ty LeeBros. Foodservice, Inc. - công ty mẹ của hệ thống bánh mì Lee's Sandwiches.

                                                          Tastee Bytes Food Truck

Bây Giờ

Những chiếc xe lunch màu trắng ngà, trên nóc xe có hai ba khung nhựa xanh mở lên để thoáng khí và hứng ánh sáng trời vẫn thường thấy - mà đa phần là do người Việt điều hành giờ đây phố xá lại được trang điểm thêm bằng những chiếc xe, hình dáng tương tự như xe chuyển hàng UPS, nhưng màu mè hơn, bắt mắt hơn, hiện đại hơn của thế hệ biết tận dụng internet với điện thoại thông minh, tablet ..., tuy không diêm dúa, rối rắm loạn màu như xe của các bác tài gốc Mễ.

Ông Lê Văn Chiêu, Tổng Giám Đốc Lee Bros. ở San José giải thích:

"Xe lunch bây giờ thay đổi nhiều so với trước. Thực phẩm của xe lunch hiện nay chuyên môn hơn - nghĩa là tập trung vào vài món ăn thật đặc sắc như một nhà hàng ăn lưu động. Có xe chỉ bán món ăn Việt, món ăn Hàn Quốc, xe thì tacos hay BBQ không như trước đây phục vụ khách hàng với một thực đơn đa dạng và bình dân hơn."

Với ai từng dùng bữa từ xe lunch đều thấy ngày trước xe lunch chỉ phục vụ bữa ăn cho no bụng, giờ đây món ăn phải được nâng lên hàng cao cấp nhắm vào một nhóm thực khách kén chọn. Sở dĩ như vậy theo lời ông Chiêu, là vì khi kinh tế Mỹ trở nên khó khăn vào những năm 2000 khiến nhiều nhà hàng đóng cửa và đầu bếp mất việc phải đổi ngành. Ông nói:

"Các đầu bếp giỏi từ các nhà hàng đó chuyển sang bán thức ăn trên xe lunch, và điều đó đã làm chuyển hướng ngành bán xe lunch mà báo chí Mỹ gọi là food trucks."

Vì thực phẩm ngon hơn, đòi hỏi tay nghề chuyên nghiệp để xào nấu nêm nếm, chưa kể mọi thứ nguyên liệu giờ đây cũng mắc mỏ nên món ăn không còn rẻ như thời vàng son của xe lunch Việt dạo trước năm 2000 khi phong trào dot.com bột phát.

Một chủ xe lunch, nay đã giải nghệ  - không muốn nêu danh tính, nói rằng thời đó kiếm tiền sướng lắm. Hãng xưởng cần mình tới để mang đồ ăn cho nhân viên làm ba ca/ngày. Ông nói rằng mỗi ngày trừ chi phí cũng còn trên dưới vài trăm mà thời đó nhà lại rẻ, cho nên mua vài căn làm vốn cho con cái không phải là "lớn chuyện." Vẫn theo lời kể thì chỉ chịu khó cầy - từ mờ sáng đến khuya 11 - 12 giờ đêm, dành dụm từ đồng xu đồng cắc thì giấc mơ Mỹ coi như trong tầm tay.

Giờ đây thu nhập của giới hành nghề xe lunch không thể sánh với trước được. Ông Lê Văn Chiêu - hiện điều hành ba bãi đậu xe với tổng cộng khoảng 400 chiếc, lớn và uy tín nhứt vùng Bay, nhận xét:

"Sau vụ 9/11, nền kinh tế Mỹ rơi vào khủng hoảng, hãng xưởng đóng cửa, tiết giảm nhân viên, hoặc dời đi khỏi vùng, công trường xây dựng đình trệ thì vài ba hãng xe lunch cũng chung số phận phải dẹp tiệm."

Ông cho biết tình hình kinh tế ảnh hưởng rất nặng tới sinh hoạt của hệ thống xe lunch, và nếu có hồi phục thì cũng không thể sung túc như xưa. Chẳng hạn như các hãng lớn như Google, Facebook, Apple ... đều có cafeteria nuôi ăn nhân viên, thế nên xe lunch không có nơi dụng võ.

"Xe lunch giờ đây phải nhắm vào các công trường xây cất đang hồi phục, các hãng nhỏ, các hội đoàn ... và phải cung cấp món ăn ngon miệng để tạo cho khách hàng cảm tưởng như đi ăn tiệm - cho nên nói chung thu nhập của xe lunch có bị ảnh hưởng trực tiếp từ tình hình kinh tế."

Nắm bắt được cái khó của thời cuộc, nhóm Tastee Bytes chọn một hướng đi mới - thay vì bám sát và bám chết cái "rao" (route) như người đi trước. Tastee Bytes đậu xe tại một địa điểm và bằng Twitter, Facebook, hay texting nhắn khách hàng biết và mời họ tới.

Lướt qua vài góp ý trên trang Yelp*, mới thấy rằng tuyệt đại đa số khách hàng của Tastee Bytes đều gắn cho xe lunch này từ bốn đến năm sao, và đặc biệt kết món pulled pork của họ.

Shirley D. viết: "Tôi rất ngạc nhiên khi cảm thấy thích thú với món ăn của Tastee Bytes. Thật ra tôi không kỳ vọng nhiều vì có đến 10 chiếc xe lunch để lựa chọn ngày hôm đó. Tưởng như xe nào như xe nấy nhưng tôi rất vui khi bắt gặp xe lunch màu xanh lục - nói thật tình, đó là chiếc xe có món ăn cực ngon. Chẳng hạn món hot dog với mayo cay xè: tôi không hề biết là có kèm với bacon (thịt heo muối) được chiên giòn đúng độ. Súc-xích dog, bacon, sốt mai-yô-ne kẹp giữa hai lát bành mì kiểu Hawaii nướng tạo thành một tổng hợp tuyệt vời mà tôi chưa hề được thưởng thức. Món pulled pork (dạng thịt heo quay xé phay) của Tastee Bytes đúng là số 1. Không quá mặn, khg quá dai, lại có chút mỡ béo vừa đủ của lợn. Tôi rất khoái khẩu với món này đến nỗi chỉ một tiếng đồng hồ sau, tôi lại muốn trở ra ăn thêm nữa.

Lời góp ý của tôi: hãy ghi nhớ chiếc xe lunch này vào danh sách thực phẩm cần ăn của bạn nha!"

Victoria N. ở San José viết thêm: "Tastee Bytes đến và đóng góp thực phẩm cho trận tranh tài kickball nhằm gây quỹ mua sách đọc cho học sinh mùa hè của chúng tôi. Không chỉ giúp nuôi ăn miễn phí các đấu thủ, món ăn của họ thật tuyệt. Chúng tôi rất ấn tượng về khẩu vị và chất lượng món ăn do họ thực hiện. Thực đơn của họ đa dạng từ hot dog kiểu Cajun, đến bánh mì gà nướng, cả bánh churros nữa đấy..."

"Rao" là tuyến đường xe lunch chạy hàng ngày và dừng tại các địa điểm có sẵn theo lịch trình để bán hàng. Làm thế nào để chiếm lĩnh một mình một "rao" không cho xe lunch khác chen vào là cả một sự cạnh tranh dữ dội và đôi khi hiểm nguy đến cả tính mạng và tài sản. Cạnh tranh không chỉ giữa chủ xe mà luôn cả giữa hãng và hãng. Ông Chiêu nhớ lại:

"Ban đêm vợ chồng con cái chúng tôi phải vào ngủ ngay tại hãng cả chục năm trời chỉ để bảo vệ trông chừng mấy chiếc xe lunch đậu trong bãi. Tài xế đi bán cả ngày, tối về gởi xe vô parking và về nhà, trong khi mình phải chịu trách nhiệm an ninh bãi đậu xe và nếu mình lơ là có thể bị kẻ xấu lẻn vào đốt phá."

Tuy tình hình cạnh tranh hiện nay không ngột ngạt như xưa, nhưng vẫn có vì muốn hấp dẫn khách hàng thì phải cạnh tranh để giữ khách và giữ "rao."

Ông Chiêu cho hay về một cách làm ăn mới, khá hiệu quả giúp người chạy xe lunch có địa điểm bán hàng nhưng không còn kiểu chèn ép nhau qua "rao," mà công ty của ông cũng đang nghiên cứu thực hiện. Ông nói:

"Một nhóm trung gian đứng ra thỏa thuận với hãng xưởng hay tổ chức tư nhân về dịch vụ cung cấp thực phẩm cho một sự kiện nào đó, kế tiếp người này kêu gọi nhiều xe mang nhiều mặt hàng đến bán. Xe nào tham gia thì trả hoa hồng cho trung gian trong khi khỏi phải tranh giành chỗ bán."

Trong chiều hướng này, cuối tuần qua tại Phố Nhật - Japantown ở San José, có buổi triển lãm các kiểu xe hơi từ cổ đến hiện đại. Người đi chơi đông nghẹt. Xem chán, đi bộ mỏi thì ... đói và khát. Ban tổ chức cho mời mấy chiếc food trucks đậu trên bãi kế cận tạo thành một food court lưu động. Chiếc Kamikazé của nhóm Tastee Bytes cũng có mặt và cung cấp món pulled pork nổi tiếng của họ. Một công hai ba chuyện, thực khách có thể đưa gia đình đến xem triển lãm, thăm Phố Nhật vừa có dịp đi "ăn ngoài" vào ngày cuối tuần.

Hẳn nhiên phương thức kinh doanh này trước đây - ngày ấy không có.

Ngày Ấy

John Lý Sương, quê Long An, gia nhập ngành xe lunch ngay từ những ngày đầu đến Mỹ năm 1980, sau khi nhận thấy rằng học chữ quá khó khăn, trong khi gia đình đông nhân khẩu cần phải kiếm tiền ngay. Từ bước đầu đi làm đầu bếp cho xe lunch khác, ông John từ từ chuyển sang làm chủ một chiếc và nuôi bảy con ăn học thành tài. Ông hãnh diện khoe:

"34 năm trong nghề và khởi đi từ hai bàn tay trắng, cho đến nay con cái đã ra riêng và có nhà cửa đầy đủ, tui vẫn thích và quyết bám nghề này cho đến khi không còn sức."

Ông nói rằng bạn bè ông - cùng hoàn cảnh như ông đều nuôi con cái thành tựu ra kỹ sư bác sĩ nhờ bán xe lunch chỉ vì không còn chọn lựa nào khác. Ông cho hay cha mẹ nào cũng phải hy sinh, phải chịu cực vì tương lai của con cái.

Vào thời đó mua một chiếc trả góp khoảng 35 ngàn, người mua chỉ cần vài ba tháng là trả dứt vốn cộng lãi và làm chủ hoàn toàn chiếc xe. Hiện nay một chiếc cũ chạy được cũng chỉ 20 ngàn, trong khi mới toanh lên đến 130,000.

"Tui nghĩ có lẽ con cái thấy cha mẹ lao động quá vất vả, sáng đi sớm tối về khuya nên, con cái gia đình nào cũng vậy - đều chăm chỉ học và thành công trong xã hội, coi như cách trả ơn cha mẹ," ông John Lý tâm sự từ chiếc xe lunch đã giúp ông và cả gia đình sinh tồn tại Thung Lũng Hoa Vàng đắt đỏ, nơi có hơn một trăm ngàn người Việt định cư.

Cho dù đã 64 tuổi, với gần nửa đời chạy xe, ông John thú nhận rằng bán xe lunch giờ đây là một niềm vui.

"Hàng ngày gặp bạn bè, gặp khách hàng, gặp anh em trong hãng xưởng ... tui coi như là một cách vận động cơ thể hơn là một nỗi cơ cực. Ở nhà chắc tui đổ bệnh."

Vậy nếu khởi lại từ đầu, liệu di dân John Lý từ Việt Nam mới sang Mỹ có làm xe lunch trở lại không. Ông trả lời rằng dứt khoát vẫn làm nghề này ngay cả bây giờ lúc mà tình hình hãng xưởng không còn hồ hởi phấn khởi như xưa, khi mà chữ nghĩa không có và tay nghề có cũng không.

Thủa Ban Đầu

Vào những năm 79', 80' cũng đã có vài người Việt bán xe lunch ở vùng Bay. Bản thân ông Lê Văn Chiêu - ban ngày giúp việc nhà hàng, ban đêm đi học tiếng Anh, cũng thấy một chiếc xe lunch bán tại cổng trường. Chiếc xe bán thực phẩm lưu động đó đã gợi hứng để chính ông và vợ thử nghiệm thời cơ tại nước Mỹ. Hồi tưởng lại hơn 30 năm trước, ông nói:

"Lúc đầu tôi phụ việc cho xe của anh Vĩnh - chiếc xe đậu ở sân trường San Jose High School, chừng sáu tháng sau mua trả góp một chiếc để bà xã Yến lái, tôi cook, cứ như vậy chạy tới nhiều hãng, mỗi nơi đậu chừng 10, 15 phút rồi chạy tiếp qua cơ sở khác."

Ông chỉ muốn làm qua ngày, nuôi con ăn học, lập nghiệp tại quê hương mới và không thể ngờ nhiều năm sau ông và anh em trong gia đình họ Lê đã gầy dựng nên cơ ngơi mà ngay từ năm 2006 báo Asia Week đã gọi ông là triệu phú.

Chỉ ba năm sau khi mua chiếc đầu tiên, cơ sở làm ăn của anh em ông Chiêu, Hướng nhân thành bảy chiếc; và cho đến khi đậu xe tại nhà bị lối xóm than phiền và vi phạm luật thành phố thì ý nghĩ lập bãi đậu cho xe lunch mới thành hình.

"Lúc đầu mướn kho bãi chỉ để có nơi cho bà con chạy xe có chỗ đậu ban đêm chừng vài chục chiếc, nhưng rồi từ đó phát triển lên cho đến khi phong trào chạy xe lunch nở rộ lên cả trăm chiếc."

Ý tưởng của ông Chiêu vào thủa xa xưa cũng không khác với công ty Tastee Bytes ngày nay. David Trần, thành viên của nhóm, cho hay:

"Chúng tôi bắt đầu từ tháng Bảy 2012 với số vốn khoảng 35 ngàn vay mượn từ gia đình và chỗ này chỗ kia. Nay thì vốn cũng đã trả hết."

Hỏi rằng năm, mười năm nữa Tastee Bytes sẽ ra sao, David cũng có một ước mơ lạc quan với một hệ thống xe food trucks hay một hệ thống nhà hàng. Anh nhấn mạnh rằng điều đó khả thi chứ không phải chỉ là ước mơ:

"Điều quan trọng nhứt không phải ai nhảy vào nghề này cũng thành công. Chủ yếu là phải yêu nghề, phải đam mê và đầy nhiệt huyết. Không ai có thể biết được nếu không thử thời vận."

Chia xẻ về vấn đề này, ông Chiêu cho hay thực phẩm vẫn là một nhu cầu hàng ngày của con người và mở nhà hàng hay chạy xe lunch là một lựa chọn nếu muốn đi vào ngành thực phẩm:

"Khai trương một nhà hàng đỏi hỏi vốn, rất nhiều công sức và rủi ro cũng không ít trong khi đầu tư vào một chiếc food truck, bỏ thêm sức lao động và chịu cực thì khả năng kiếm sống tương đối an toàn."

* http://www.yelp.com là trang mạng giới thiệu các dịch vụ từ y tế, sửa sắc đẹp đến tìm thợ sữa xe... Yelp cũng là nơi để người dân thường góp ý về một cửa hàng ăn uống hay dịch vụ nào đó. Số lượng ngôi sao cho thấy khách hàng có hài lòng với dịch vụ được cung cấp hay không.

Tệ Nạn Sang Băng Lậu

Đức Hà

Việt Mercury

Các băng video phóng sự “Saigon Ăn Nhậu và Chơi” hoặc ca nhạc như “Những Tình Khúc Vượt Thời Gian” hay “Tạ Ơn Người, Tạ Ơn Đời” là những băng video được nhiều người Việt ưa thích và vẫn kiếm mua cho dù đã được đưa ra thị trường từ nhiều năm nay.

Tuy nhiên nếu các trung tâm sản xuất đã đầu tư vốn liếng và công sức kể cả chất xám để hình thành những sản phẩm nghệ thuật nhằm phục vụ người xem thì lại có những cơ sở kiếm sống bằng cách sao chép lại y khuôn và bán với giá rẻ hay sang thành nhiều bản để cho thuê không hề có sự đồng ý của nhà sản xuất.

Những việc làm phi pháp đó đã làm các nhà sản xuất thiệt hại hàng triệu đô la và khiến họ gặp trở ngại khi tiếp tục sản xuất những sản phẩm mới. Vì thế các trung tâm lần đầu tiên đã ngồi lại với nhau và ra một thông báo giải thích việc vi phạm Luật Bản Quyền Quốc Tế và yêu cầu người tiêu thụ “nên mua băng gốc và nghĩ đến việc nâng đỡ đời sống nghệ sĩ,” thay vì “đi thuê mướn là trái với lương tâm con người và là một hành động tiếp tay cho việc kinh doanh bất hợp pháp.”

 San Jose cũng như tại nhiều thành phố có người Việt định cư, việc vi phạm tác quyền này xảy ra thường xuyên, có hệ thống và gần như công khai.

Trong số nhiều tiệm cho thuê video tại San Jose, Việt Mercury nhận thấy tại tiệm trên đường Senter băng “Nụ Cười Năm 2000” của công ty Kim Lợi được để trong danh sách cho thuê và tiệm trên đường Alum Rock thì cho thuê đủ loại băng ca nhạc của Thúy Nga Paris, Kim Lợi, Asia … với giá 1 đô la mỗi băng. Còn tại mấy tiệm khác, nhân viên bán hàng đều trả lời chỉ cho thuê video ca nhạc của các trung tâm tại Việt Nam mà thôi. Tuy nhiên theo lời những khách hàng có đóng tiền thuê phim thường xuyên thì “băng gì họ cũng có hết.”

Để chứng minh mình là chủ quyền hợp pháp của sản phẩm, các trung tâm sản xuất đều đã đăng ký với Thư Viện Quốc Hội Hoa Kỳ tại Washington để được phép in hàng chữ ví dụ như Copyright by Kim Loi Productions trên bao bì. Ngoài ra trong phần đầu của mỗi băng video đều có 1 đoạn phim ngắn bằng hai thứ tiếng Anh và Việt ghi lời cảnh cáo của cơ quan FBI theo đó mọi vi phạm như sao chép, cho thuê hay phân phối không có sự thỏa thuận với chủ nhân gốc đều vị trừng phạt theo tội đại hình và phạt tiền đến 250,000 đô la và 5 năm tù.

Nếu ông Phan Kiên thuộc trung tâm FarEast nói rằng ông chỉ hành nghề ở quy mô nhỏ, “một cách cò con” nên không có khả năng kiện cáo thì ông Tô Văn Lai thuộc trung tâm Thúy Nga Paris tại Quận Cam cũng như ông Nguyễn Thành thuộc trung tâm Kim Lợi tại San Jose lại cho biết “Chúng tôi đã bắt quả tang những hành vi làm ăn gian dối, tốn kém hàng chục ngàn đô la luật sư, tòa án, thưa kiện … rốt cuộc chỉ cười trừ, đâu lại vào đó.”

Năm 1994, khi Kim Lợi tung ra bộ video ca nhạc “Tạ Ơn Đời, Tạ Ơn Người” với ca sĩ Elvis Phương thì chỉ ba ngày sau hàng ngàn bộ phim giả đã tràn ngập thị trường thế giới tại bất cứ nơi nào có người Việt định cư.

“Họ chỉ cần mua 1 bộ phim gốc, chuyển sang loại băng master tape và sau đó muốn in bao nhiêu cũng được; chất lượng không kém băng gốc và bán nửa giá thì khách hàng sẵn sàng mua thôi,” Ông Nguyễn Thành, giám đốc Kim Lợi, Inc. cho biết.

Một khách hàng không muốn nêu danh tính được tiếp xúc tại khu Lion Plaza thú nhận rằng rất thường mua video và dĩa CD nhưng cho biết không sao phân biệt được “đồ thật đồ giả vì hình ảnh và âm thanh rất tốt.”

Nhưng người này cũng nói rằng thường mua với giá 10 đô cho bốn CD thay vì 7,8 đô/1 dĩa.

Ông Thành cho biết tất cả những CD hiện bán với giá rẻ như vậy đều là dĩa giả in lại gồm cả những bài hát do Kim Lợi độc quyền. Tuy nhiên nạn nhân bị nặng nhứt là băng nhạc của Thúy Nga vì sức thu hút và tiếng tăm của video do trung tâm này sản xuất. Ông Tô Văn Lai được giới làm video ca nhạc cho là người “làm dữ nhứt” cũng đã thú nhận “chẳng đi đến đâu.”

Ông nói: “Có lúc chúng tôi cho cài đặt kỹ thuật microvision vô phim video để chống việc sang băng như chỉ ngăn được loại máy VCR dùng ở nhà thôi, còn với kẻ gian thì họ tìm cách ‘bẻ khóa’ thế là xong.”

Nhưng nếu đã bắt được quả tang làm băng giả hay băng sang lại cho thuê thì như vậy là có đủ bằng chứng để nhờ pháp luật can thiệp sao lại nói rằng cuối cũng chỉ “cười trừ” hay “chẳng đi đến đâu?”

Về vấn đề này cả hai trung tâm Kim Lợi và Thúy Nga từng nhờ pháp luật xử lý đã giải thích như sau:

“Những người chủ mưu thực sự đều đứng đằng sau, trong bóng tối. Họ nhờ những người mới từ VN sang, hay người không có tài sản đứng tên cơ sở làm ăn, thành ra khi kiện thì gặp ngay một người “trọc đầu” không có tóc thì lấy gì mà thưa?”

Ông Thành nói rằng đã đưa nhiều vụ ra tòa cuối cùng chỉ gặp bên bị cáo là những cụ già lớn tuổi hay người chỉ có hai bàn tay trắng thì đúng như ông giải thích ở trên là “cười trừ” rồi thôi.

Nếu tại VN thời kỳ trước 75, việc sang băng nhạc từ băng lớn sang cassette rất phổ biến và công khai thì theo lời ông Lai, tình hình làm ăn gian dối bắt đầu xuất hiện tại Mỹ khi loại phim bô Trung Hoa được đưa vào thị trường người Việt tị nạn. Ông nói:

“Khi phim Tầu bắt đầu xuất hiện tại Mỹ thì tệ nạn sang băng để cho thuê cũng phát triển theo rất rầm rộ, nhưng rồi sau đó đã bị ngăn chận là vì các hãng phim Tầu có nhiều phương tiện kể cả tài chính và nhân lực để ngăn chận việc làm ăn phi pháp này.”

Luật sư Trương Phú Hòa, có văn phòng tại Quận Cam, và là đại diện cho quyền lợi của nhiều trung tâm sản xuất băng nhạc nói rằng vấn đề kéo dài đến ngày hôm nay 1 phần cũng vì người Việt với nhau không muốn làm lớn chuyện. Ông giải thích:

“Trước đây hầu như trung tâm nào cũng rất tế nhị trong quan hệ với người đồng hương. Chỉ khi nào bị thiệt hại thật nhiều đến quyền lợi thì mới nhờ đến luật pháp can thiệp. Tuy nhiên tình hình đó nay đã thay đổi.”

Trong khi các đài phát thanh sử dụng dĩa nhạc CD của các trung tâm sản xuất 1 cách tùy tiện, các ca sĩ hát nhạc của các tác giả bất kể luật lệ về sản phẩm trí tuệ thì nhạc sĩ Lê Huy thổ lộ rằng từ lâu ông đã có ý muốn làm “một cái gì đó” để sửa đổi vấn đề, nhưng vẫn chưa làm được.

“Khi làm bầu show tổ chức các buổi văn nghệ tôi có nghĩ đến tác giả, các nhà soạn nhạc và nhận thấy phải chia xẻ và đền bù cho công sáng tác của họ. Bầu show bán vé lấy tiền, ca sĩ được trả cachet, còn người sáng tác chẳng được gì.”

Ông Huy nói thêm rằng chi phí quá nặng “nhứt là khỏa trả tiền cho ca sĩ” đã khiến ông không thực hiện được điều ông cho là “thiếu công bằng đối với người sáng tác.”

Nhạc sĩ Trần Quảng Nam, tác giả nổi tiếng với bản 10 Năm Tình Cũ cho biết ông được trả tất cả khoảng 7,000 đô cho nhạc bản đó mà theo ông nếu được thanh toán “sòng phẳng” thì ít nhứt cũng phải đến hơn 100,000 đô.

Ông Nam nói rằng đã phải làm thêm nhiều nghề khác để nuôi “cái đam mê sáng tác.”

“Không có nhạc sĩ VN nào có thể kiếm miếng cơm chỉ bằng sáng tác không mà thôi,” ông nói thêm.

Với việc nhạc sĩ Trịnh Công Sơn vừa mới qua đời, người ta biết rằng ông đã sáng tác đến 600 bản nhạc và người ta cũng biết rằng Trịnh Công Sơn không sống nhờ vào bản quyền các tác phẩm của ông.

“Vấn đề chính là ý thức của người tiêu thụ,” luật sư Hòa cho biết. Ông cho hay luật tác quyền của Mỹ đã có từ lâu và người Mỹ được giáo dục từ bé để hiểu thế nào là tác quyền; trong khi đó người VN trái lại đến từ 1 quốc gia nghèo và tuy đã định cư tại Mỹ đã 26 năm rồi nhưng vẫn chưa có 1 khái niệm đúng đắn về điều luật quan trọng này. Ông phân tích:

“Người mình có thói quen tiết kiệm nên có khuynh hướng đi thuê cho rẻ. Còn người cho thuê thì nghĩ rằng nếu mua băng gốc về cho thuê là được rồi. Và điều chính yếu là không thể nói rằng nếu thuê phim Mỹ phim Tầu được thì tại sao không thuê phim VN được, bởi vì người cho thuê không hề được sự đồng ý của các nhà sản xuất VN.”

Luật sư kể lại vào năm 1995 ông đã giúp trung tâm Triều Thành tại San Jose giải quyết vụ làm băng giả quy mô nhứt trong lịch sử cộng đồng Việt. Ông nói:

“Riêng tại thành phố Westminster ở Quận Cam, cơ quan công quyền đã bắt được hơn 300,000 băng giả với 1,000 đầu máy VCR.”

Nhưng “thói quen ham lợi” vẫn không bỏ được cho dù đã bị phạt tiền và tù nên 1, hai nơi lại tiếp tục làm băng giả,” ông cho biết thêm.

Tại Vùng Vịnh, các chiến dịch Operation Copycat thực hiện trong các năm trước đây với sự phối hợp của cảnh sát địa phương, FBI và IRS đã tịch thu được vài chục ngàn cuốn băng giả, phần lớn là video phim Mỹ. Nhiều người Việt dính líu vào các vụ sang băng và cho thuê video trái phép này đều bị truy tố ra tòa và lãnh án tù.

Và những khách du lịch có dịp về thăm VN hay Hongkong đều thấy các loại phim ảnh Hollywood, nhu liệu máy điện toán, CD nhạc, quần áo, đồng hồ làm giả được bày bán khắp nơi.

Trong khi việc làm video giả hiện nay chưa có chiều hướng giảm bớt thì việc làm này lại được nâng lên 1 cấp cao hơn.

Trước tiên là dĩa DVD. Các nhà sản xuất cho phát hành băng video xong thì cho ra tiếp loại DVD/karaoke. Giới làm đồ giả cũng nhanh chóng tung ra những DVD tương tự, thậm chí còn hay hơn vì họ dùng hai, ba DVD của nhà sản xuất để làm ra 1 DVD tổng hợp thì dĩ nhiên phải hay rồi, theo lời ông Thành.

Kế đó là dùng internet để phổ biến miễn phí băng nhạc của các trung tâm.

“Tại địa chỉ www.rangdong.com, người ta thấy băng Paris By Night 58, Asia 32 và Hoài Linh 4 đều có sẵn để mọi người tự do download và xem thoải mái trên máy điện toán,” ông Lai cho biết qua điện thoại từ Nam Cali. “Chúng tôi đã báo luật sư và mong sẽ ngăn chận được như người Mỹ đang tìm cách ngăn chận việc làm của Napster.”

Ông Chu Khang đại diện cho nhóm chủ trương trang web rangdong.com nói rằng đã liên lạc với Thúy Nga để xin phép từ nhiều tháng nay nhưng chưa thấy trả lời; còn đối với video của Asia hay Hoài Linh thì “không thấy họ khiếu nại.”

Tuy nhiên với thông báo của Hiệp Hội Các Nhà Sản Xuất Video VN tại Hải Ngoại với câu cuối cùng là “Mong quý vị (người tiêu thụ) suy nghĩ lại (đừng thuê mướn video hay đừng mua video giả) thì theo lời luật sư Hòa đó là “một lời báo trước, nếu vẫn vi phạm thì hình phạt sẽ nặng hơn và không thể chối cãi được nữa.” Ông không cho biết thêm là liệu có nhờ cơ quan công lực mở chiến dịch tấn công vào các cơ sở làm ăn phi pháp này hay không.

Thứ Sáu vừa qua băng video phóng sự “Đà Lạt-Nha Trang” của trungtâm FarEast đã được phát hành ra thị trường.

“Chắc chắn chỉ hai, ba ngày sau thì đã có băng cho thuê,” ông Kiên khẳng định.

“Nhưng băng giả, bán rẻ thì chưa biết vì họ cũng khôn lắm; khi nào thấy có ăn mới làm giả. Mình dọn cơm sẵn cho người ta ăn, nhưng biết làm sao,”ông than thở như vậy.

Bài được đăng trên tuần báo Việt Mercury số ra ngày 04 tháng Năm, 2001

Sau Lưng Người Đàn Ông Thành Công

Đức Hà

Sau lưng người đàn ông thành công có bóng dáng người phụ nữ ... phá của là câu châm ngôn có thể mô tả đích thực hoàn cảnh chẳng đặng đừng của cựu Thống Đốc Virginia Robert F. McDonnell - ít ra theo lời tố cáo của chính ông trước tòa về người vợ 37 năm Maureen McDonnell và cũng là mẹ của năm người con.

Vụ án - được mô tả như một vở tuồng cải lương trên sân khấu thủ phủ Richmond của Virginia đã chấm dứt hồi tuần qua sau năm tuần xét xử và ba ngày bồi thẩm đoàn hội ý và nghị án. Cả hai ông bà cựu thống đốc đều bị xét có tội; ông 11 trên 13 tội danh và bà chín trên 13 tội danh và án tù có thể lên đến 30 năm cùng bồi thường một triệu đô. Và tội danh nặng nhất là chủ xướng chế độ ưu đãi dành cho một đại gia chủ hãng sản xuất viên dược thảo để đối lấy quà tặng, tiền cho vay cùng nhiều bổng lộc khác trị giá hơn 177,000 đô. Cả hai còn bị tội dùng giấy tờ giả để vay tiền ngân hàng, lạm dụng công quỹ, lạm dụng chức quyền. Đại gia Jonnie Williams Sr. - CEO của công ty Star Scientific Inc., là người thứ ba có liên hệ với hộ McDonnell trong vụ lùm xùm này. Ông Williams được tòa miễn trừ mọi tội danh khi đứng ra làm chứng buộc tội gia đình nhà McDonnell. Thế nên Williams thành khẩn khai rằng ông ta rải tiền, biếu quà như đồng hồ Rolex, y phục hàng hiệu Oscar de la Renta, Louis Vuitton ..., bao các tua du lịch cao cấp cho cặp McDonnell, cho sử dụng chiếc Ferrari, kể cả ứng $50,000 không cần giấy nợ để tổ chức đám cưới cho con gái hầu mong được chính văn phòng thống đốc Virginia bảo trợ cho loại dược thảo do hãng Star Scientific bào chế. Hồ sơ tòa còn ghi nhận ông Williams từng nói chuyện phone hàng nhiều giờ với bà Maureen khiến dấy lên nghi ngờ có thể có cả tình ái vụng trộm giữa đôi bên.

Ông McDonnell không phải là thống đốc Mỹ đầu tiên từ đỉnh cao danh vọng rớt xuống bùn nhơ vì những lý do không đáng. Chẳng hạn ông Mark San Ford ở South Carolina rớt đài chỉ vì có vợ nhưng vẫn liều lĩnh dan díu ngoài giờ với một phụ nữ Argentina. Ông Rod Blagojevich ở Illinois mất ghế ngồi và lãnh 14 năm tù vì trò mua quan bán chức trái phép. Ông John G. Roland ở Connecticut, 14 năm tù, tội nhận quà của các nhà thầu mà không thành thực khai báo. Ông Jim McGreevey ở New Jersey từ nhiệm thống đốc sau khi thú nhận có quan hệ tình cảm với một người phái nam, cho dù đang có vợ. Thống Đốc New York Eliot Spitzer lại dùng công quỹ để quan hệ du dương tươi mát với các nhà thổ hạng sang. Tuy nhiên nếu dưới con mắt của các lãnh tụ Xã Hội Chủ Nghĩa họ Nguyễn, họ Chu, họ Bạc ... bên kia Thái Bình Dương thì các vụ đánh bẩn, ăn bẩn của quan tham Mỹ đúng là chuyện (vô cùng) nhỏ đối với họ - mà báo chí và công luận của một nước dân chủ đã xé ra to để ngăn chận tệ nạn tham ô đút lót, lạm dụng quyền bính - không được chấp nhận trong xã hội phương Tây; trong khi chỉ là chuyện thường ngày trong XHCN độc lập - tự do - hạnh phúc.

Thật là vô lý đến tận cùng khi một viên chức nhà nước Mỹ - tức người có chức có quyền, lại không được nhận quà trị giá $25 đô hay nhiều hơn và tiền không quá $100 trong một năm. Mà nếu có nhận lại phải khai báo công khai. XHCN làm gì có luật kỳ cục như vậy.

Tiểu Sử

Ông Robert F. McDonnell, 60 tuổi, là trung tá trong lực lượng trừ bị Bộ Binh Hoa Kỳ, từng là thành viên hạ viện tại nghị viện Virginia, nguyên bộ trưởng tư pháp Virginia trước khi được bầu làm Thống Đốc thứ 71 bang Virginia năm 2010. Phải nói rằng công danh của chính trị gia McDonnell lên như diều gặp gió tại Virginia, một ngôi sao sáng. Tên ông đã được nhắc tới như một ứng viên có khả năng đứng phó trong liên danh Mitt Romney của phe Cộng Hòa năm 2012. Tên ông cũng lại được nêu lên trong kỳ bầu cử tổng thống sắp tới. Nếu những điều đó diễn ra đúng như dự định, thì mơ ước bước chân vào Tòa Bạch Ốc của ông gần như trong tầm tay, nhưng ông lại không may chọn sai người chia sẻ ngọt bùi cho suốt cuộc đời và ông ... lãnh đủ. Tuy vậy cặp đôi này đã đóng bộ phim tình ái thật tài tình. Ông Bob Holsworth, cựu chuyên gia môn chính trị học đại học Viginia Commonwealth University nhận xét với báo Washington Post: "Họ cho công chúng thấy một cặp đôi toàn hảo mà tôi nhận thấy từ 30 năm nay. Họ luôn xuất hiện trong các sự kiện công cộng, tay trong tay, tay năm tay suốt cả buổi."

Bênh vực cho hộ McDonnell trước tòa cả luật sư của ông và bà đều cùng một luận điệu: "Họ bị vướng vào một cuộc hôn nhân đổ vỡ và đôi bên hầu như không hề nói chuyện với nhau."

Bà Maureen McDonnell bực bội vì không có đủ tiền tiêu xài, bực bội vì chồng thường xuyên công tác xa nhà, thậm chí cả thù ghét vì ông không ở bên cạnh khi bà cần, theo lời luật John Brownlee.  Luật sư của bà McDonnell biện minh rằng vì cuộc hôn nhân không còn vững nữa nên bà nhà mới tìm an ủi và chỗ dựa nơi đại gia Williams. Ngược lại ông chủ hãng Star Scientific Inc., lại có nhiều quan tâm sâu sắc với đệ nhất phu nhân Virginia và vung tiền không tiếc tay để làm vừa lòng người đẹp.

Chiến thuật của luật sư là muốn đổ hết tội lên người đàn bà tham lam và bất hạnh còn người chồng tuy nắm quyền nhưng lại vô phước lấy lầm người, do đó hai người không thể cùng nhau âm mưu lừa đảo. Tuy nhiên điều này đã không thuyết phục được công tố viện. Và như kết quả phiên xử cho thấy cả hai đều bị bồi thẩm đoàn xét có tội.

Sau khi tòa công bố phán quyết với ông bà McDonnell, Bộ Trưởng Tư Pháp Virgina Mark Herring có lời nhận xét:

"Chúng ta cần nhiều thời gian để hồi phục niềm tin của công chúng sau khi xảy vụ tai tiếng nghiêm trọng này tại Virginia. Nếu ai còn nghi ngờ gì nữa, thì điều rõ ràng trắng đen là nhân dân Virginia đáng được hưởng một cuộc cải cách đạo đức thực sự theo đó phải có phương cách ngăn chận nạn quà cáp, vé đi xem thể thao, và du lịch để từ đó nẩy sinh ra chuyện lạm dụng quyền hành đồng thời làm vỡ niềm tin của nhân dân vào chính quyền. Bởi vậy trong ngày tôi nhậm chức vai trò bộ trưởng tư pháp, tôi đã cho thi hành quy định tuyệt đối cấm biếu xén và một chính sách đạo đức trong văn phòng tư pháp. Quy định đó được áp dụng cho tôi, gia đình tôi và nhân viên là không được nhận quà trị giá $25 hay nhiều hơn, không nhận tiền quá $100 từ một người trong một năm."

Duyên Phận

Tập san U.S. News & World Report chạy hàng tít rất cải lương khi tường thuật vụ án tình tiền và danh vọng này: "Til Death Do Us Part ... Unless Facing Jail Time." - chỉ có cái chết mới chia rẽ chúng ta ... trừ phi phải đi tù.

Theo tường thuật của báo chí địa phương theo dõi vụ việc thì toàn bộ vụ xì-căng-đan này đã không thể xảy ra nếu vào ngày hôm đó người đẹp Maureen không đến dự buổi dạ hội. Lúc đầu Maureen Gardner (tên lúc còn con gái) không hề muốn đi, sau không biết tại sao lại đổi ý và trong buổi dạ hội này chàng đã gặp nàng và kết thành duyên phận. Cặp vợ chồng danh giá này có năm người con. Thế rồi không ai được biết chuyện tình của nhà McDonnell bắt đầu rạn nứt từ lúc nào, nhưng bức email ông viết gởi cho bà năm 2011 do luật sư đưa ra trước tòa theo đó tánh tình của bà trở nên "giận giữ, căm hận ... xảy ra thường xuyên hơn." Ông khai đã cầu nguyện để tánh khí của vợ được ổn định an bình. Ông nói:

"Nếu trong lối hành xử vợ tôi làm tốt công việc của một đệ nhất phu nhân Virginia, thì trong chỗ riêng tư, cách cư xử của bà ta với tôi và nhân viên phục dịch không thể chấp nhận được." Ông còn cho tòa biết vợ ông đã phải đi chữa trị tâm thần năm 2012.

Tám triệu người dân Virginia hiện nay không còn hãnh diện về vùng đất nổi tiếng là có một chính quyền trong sạch trong suốt quá trình lịch sử đất nước Hoa Kỳ. Từ trước đến nay tòa nhà màu trắng do Thomas Jefferson thiết kế và xây dựng thành Nghị Viện Virginia, không chỉ là nơi các nhà luật pháp thảo luận và soạn thảo luật lệ cho tiểu bang mà còn là nơi để các đại biểu cho dân cho thấy cách cư xử quý phái lịch lãm và minh bạch. Giờ đây tòa nhà này cũng lại phải ghi nhận vết nhơ như nhiều nơi khác khi người mà họ chọn lựa và bầu lên để lãnh đạo sắp vào tù. Cũng cần biết thêm Florida đứng đầu bảng với nhiều quan tham nhất nước, California đứng hạng năm theo thống kê của Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ.

Trong khi phiên tòa kết án được dự kiến vào ngày 20 tháng Giêng 2015, thì luật sư của hai bị cáo đều phát biểu sẽ chống án.

Đại dịch PGS-TS-BS

Entry này có một tựa đề hơi bí hiểm. Nhưng những ai làm trong nghề y đều biết đó là viết tắt của Phó giáo sư – Tiến sĩ – Bác sĩ. Chỉ có ở nước Nam. Chỉ có ở nước Nam dưới thời XHCN. Nó là biểu hiện của căn bệnh mới phát sinh trong ngành y. Đó là bệnh hám danh. Bệnh hám danh đang làm tan nát hệ thống y khoa và đang biến hóa thành một đại dịch nguy hiểm cho người bệnh.
Có mấy ai còn nhớ đến thầy Phạm Biểu Tâm, thầy Trần Ngọc Ninh? Thầy Phạm Biểu Tâm có sống lại bây giờ không thể là hiệu trưởng trường y. Thầy Trần Ngọc Ninh có ở Việt Nam giờ này cũng không bao giờ thành khoa trưởng, chứ nói gì đến chức danh giáo sư. Cả hai thầy đều không có bằng tiến sĩ. Cái bằng tiến sĩ ngày nay ở đất nước này là một cái bùa hộ mệnh. Nó cũng là cái vé xe cho những chuyến xe đò thăng quan tiến chức. Nó là cái boarding pass cho những phi vụ làm trưởng khoa, làm hiệu trưởng trường y. Đó là luật chơi mới do những người cách mạng đặt ra. Người cách mạng không nhất thiết phải là người trong y giới, cũng chẳng cần làm khoa học. Nhưng họ có giá trị hơn nhà khoa học. Bài giảng của người cách mạng có giá hơn bài giảng của giáo sư tiến sĩ. Ở đất nước này, chính trị thống lĩnh tất cả. Làm cách mạng là làm chính trị. Bởi vậy, người cách mạng chẳng cần phải có tấm bằng bác sĩ để đặt ra luật chơi mới cho ngành y. Họ đang hủy hoại nền y học.

Tuần rồi đi dự một hội thảo chuyên đề và gặp một anh bạn đồng môn trên bàn cà phê. “Ủa, ông chưa tiến sĩ hả? Sao không làm một cái”? Anh bạn tôi hỏi. Tôi ngạc nhiên về chuyện làm một cái. Tiến sĩ là một cái gì như đồ chơi. Tôi lắc đầu. Mình đã già. Mình không có khả năng làm nghiên cứu. Cũng chẳng có thầy đỡ đầu. Anh bạn tôi cười lớn nói: Ông mà già gì, đâu cần khả năng làm nghiên cứu, cũng không cần thầy hướng dẫn, chỉ cần bỏ tiền ra mua thôi. Tôi cám ơn tấm lòng của bạn cũ và vẫn thấy mình vui với việc giúp người mà không có những râu ria trước tên mình. Bạn cũ tôi bây giờ là một PGS-TS-BS.
TS-BS bây giờ nhan nhản trong các bệnh viện. Thử dạo một vòng các phòng trong bệnh viện ngoài Hà Nội, sẽ thấy trước cửa phòng ai cũng có danh xưng TS-BS in ngay chính giữa cửa phòng. Bảng hiệu đó cho chúng ta biết người đang ngự trị hoặc chiếm lĩnh căn phòng là một bác sĩ và có bằng tiến sĩ. Bằng tiến sĩ là học vị cao nhất trong thế giới khoa bảng. Tôi không có con số thống kê để nói, nhưng tôi cảm thấy số bác sĩ có danh hiệu TS-BS nhiều hơn bác sĩ trong các bệnh viện Hà Nội. Sài Gòn đang đuổi theo Hà Nội, sắp đến đích nay mai. Với đà này, một ngày không xa bệnh nhân sẽ không còn gặp bác sĩ nữa, họ chỉ gặp TS-BS.
PGS-TS-BS xuất hiện ngày càng dày đặt trong các hội thảo. Nhìn lên bàn chủ tọa chúng ta thấy gì? Có hoa tươi. Có chai nước lọc. Có laptop. Có microphone. Và, có tấm bảng nền trắng chữ đen in những từ viết tắt như PGS-TS-BS. Hoa tươi để làm màu mè. Chai nước lọc vì trí thức không quen uống nước máy sợ nhiễm khuẩn. Laptop để nói rằng ta đây có trình độ IT. Microphone để truyền bá lời vàng ý ngọc. Danh hiệu PGS-TS-BS để khoe thành tựu miệt mài làm khoa học. Một bức tranh đầy hoa sắc, màu mè. Có phần phần cứng (IT, microphone) lẫn phần mềm (hoa, trí lực, bằng cấp).
Danh và thực lúc nào cũng là hai khía cạnh nhức nhối trong y giới. Bao nhiêu tiến sĩ của nước ta là do thực tài, bao nhiêu là giả, dỏm. Không ai biết được, nhưng xã hội biết. Xã hội đã từ lâu phong danh tước “tiến sĩ giấy” cho những kẻ bất tài, hám danh, mua quan bán tước. Cụm từ “Tiến sĩ giấy” ngày càng xuất hiện nhiều trên báo chí, trong những câu chuyện thường ngày. Tức là xã hội biết rằng ngày nay chúng ta có nhiều tiến sĩ dỏm hơn là tiến sĩ thực.

Dỏm có nghĩa là những bằng cấp được mua bán, tiền trao cháo múc. Anh bạn tôi vừa đề cập trên đây không ngần ngại nói rằng để có cái bằng tiến sĩ, anh phải chi ra nhiều tiền. Hỏi bao nhiêu, anh chỉ cười. Nhưng xã hội biết. Những cái giá 5.000 USD, 10.000 USD, 20.000 USD đã được đề cập đến. 100 triệu đồng. 200 trăm triệu đồng. 400 triệu đồng. Có khi 500 triệu. Có nhiều lò sản xuất văn bằng tiến sĩ và mỗi lò có biểu giá riêng. Quân y nổi tiếng là một trong những lò đào tạo đắt tiền. Các trường y thì rẻ hơn nhưng không rẻ bao nhiêu. Nhiều đồng nghiệp tôi mua bằng như thế. Đó là những con số chóng mặt cho bệnh nhân nghèo. Ai trả tiền? Xin thưa không phải bác sĩ, mà là bệnh nhân. Họ sẽ ăn tiền các hãng dược. Hãng dược nâng giá thuốc. Bệnh nhân là người cuối cùng trong vòng tròn này. Bệnh nhân lãnh đủ. Vì thế, mua bán bằng cấp là một trong những yếu tố làm cho giá thuốc cao đến mức “cắt cổ” như ở nước ta.
Những kẻ hám danh và bất tài xem chuyện mua bằng tiến sĩ là một đầu tư. Họ có thể chi ra vài trăm triệu hôm nay, nhưng nay mai thì sẽ được chức quyền. Trường khoa. Giám đốc bệnh viện. Hiệu trưởng. Tất cả đều mua, đều chạy. Một khi đã ngồi vào vị trí quyền lực, họ ra sức vơ vét tiền của người dân để trả lại chi phí mua bằng, mua chức vụ. Người dân cũng chính là đối tượng sau cùng trong đường dây này. Đừng trách tại sao dân mình nghèo vẫn hoàn nghèo. Cái cơ chế này làm cho họ nghèo. Đã nghèo thì thường chịu phận hèn. Cái cơ chế này làm cho người dân vừa nghèo và vừa hèn.

Dỏm có nghĩa là làm nghiên cứu ma, giả tạo số liệu. Báo chí đã nêu nhiều vấn đề đạo văn. Nhưng báo chí không hề biết những chuyện động trời hơn đạo văn. Đó là chuyện giả tạo số liệu. Những tiến sĩ dỏm chẳng bao giờ làm nghiên cứu cho tốn công. Họ chỉ ngồi đâu đó giả tạo ra số liệu. Có người làm nghiên cứu nghiêm túc, nhưng khi kết quả không đúng ý, họ sửa số liệu. Chẳng ai hay biết. Thầy cô hướng dẫn chỉ là những người mù vì bất tài, hoặc giả mù vì họ đã ăn tiền. Giả tạo số liệu xong, họ mướn một người nào đó làm phân tích thống kê. Giá phân tích cũng không rẻ chút nào, từ 500 USD đến 2000 USD. Có cậu nọ nay làm chức cao trong trường y từng làm phân tích mướn như thế. Chẳng cần biết đúng sai vì chính người làm mướn cũng mù mờ mà cũng chẳng quan tâm. Phân tích xong, họ mướn người viết luận án. Giá viết cũng từ 500 USD đến 2000 USD. Người viết chỉ cần có bằng cử nhân cũng viết được. “Viết” ở đây có nghĩa là cắt và dán. Hỏi google, dịch, cắt, dán. Vâng, luận án là dịch-cắt-dán. Thế là xong luận án. Thầy dỏm thì làm sao biết được đó là luận án thật hay dỏm. Có thể nói rằng đại đa số những nghiên cứu khoa học ở nước ta hiện nay đều làm theo quy trình như thế. Không có đạo đức khoa học. Không có tinh thần khoa học. Đừng nói đến văn hóa khoa học. Đọc những lời tâm huyết có khi mang tính hô hào của Gs Tuấn về nghiên cứu khoa học mà tôi thấy tội nghiệp cho ông. Ông đâu biết rằng ở trong nước người ta đâu có quan tâm đến nghiên cứu, những lời ông nói ra chỉ là nước đổ đầu vịt mà thôi, chẳng ai nghe đâu.

Dỏm có nghĩa là làm nghiên cứu chất lượng còn thấp hơn luận văn cử nhân của các thầy trước 1975. Nếu có dịp đọc những luận án tiến sĩ của các bác sĩ, người có kiến thức không biết nên cười hay nên khóc. Cười vì những đề tài nghiên cứu như là đề tài của sinh viên học làm nghiên cứu. Khóc vì trình độ thấp đến mức thê thảm. Những đề tài nghiên cứu kinh điển mà thế giới đã làm từ ngày tôi còn ngồi trong trường y cũng được biến hóa thành đề tài tiến sĩ. Có đề tài đánh giá phẫu thuật nội soi mà người đánh giá cũng chính là người thực hiện. Không có cái gì là mới. Không có cái gì để gọi là khoa học. Số liệu đã giả thì làm sao có kết quả thật được. Bản thân thầy hướng dẫn chẳng hiểu tường tận vấn đề thì làm sao có được đề tài mới. Họ để cho trò tự “bơi”. Bơi bằng cách lên mạng, xem người ta ở ngoài làm gì rồi cố gắng làm giống như thế ở Việt Nam. Đại đa số bắt chước mà vẫn còn sai. Sai vì không hiểu vấn đề đến nơi đến chốn. Không có sáng tạo thì làm sao gọi là tiến sĩ được. Cả một nền học thuật chỉ bắt chước mà cho ra lò cả ngàn tiến sĩ mỗi năm. Đó là một nền học thuật ăn theo, dỏm.
Còn luận án thì thế nào? Cũng công thức nhập đề – thân bài – kết luận như ai. Nhưng đọc kỹ thì không khỏi phì cười. Phần nhập đề thí sinh hay nói đúng hơn là người viết mướn tha hồ dịch-cắt-dán từ các nguồn trên internet, có khi đem cả kiến thức từ sách giáo khoa thế kỷ 19, những mớ thông tin chẳng liên quan gì đến đề tài. Dân gian có câu “nói dai, nói dài, nói dở” thật là thích hợp cho luận án tiến sĩ. Phần phương pháp thì chẳng có gì để đọc, vì họ chủ yếu là ngụy tạo. Ngụy tạo số liệu thì làm sao dám viết chi tiết phương pháp được. Vả lại, người viết mướn cũng đâu có trình độ chuyên môn để đi chuyên sâu vào phương pháp. Đến phần kết quả là khôi hài nhất. Một chuỗi bảng số liệu. Một chuỗi đồ thị. Điều khôi hài là đồ thị làm từ bảng số liệu. Hai cách trình bày một thông tin! Chưa hết, thí sinh còn bồi thêm câu diễn giải dưới bảng số hay đồ thị. Tức là 3 cách trình bày chỉ nói lên một thông tin. Người ta cần số trang sao cho đủ nên phải làm như thế. Thừa thải? Không thành vấn đề. Vấn đề là làm cho đủ số trang theo quy định của Bộ. Sai sót? Đây đâu phải là công trình khoa học mà quan tâm đến sai sót. Đến phần bàn luận là một tràng từ ngữ bay múa, những ý tưởng hỗn độn, chẳng đâu vào đâu. Những gì Gs Tuấn chỉ cách viết bài báo khoa học không áp dụng ở đây. Không cần đến logic luận. Nó y như là cái thùng lẩu thập cẩm. Có lẽ vài bạn đọc chưa quen sẽ nói tôi cường điệu hóa vấn đề. Các bạn hãy vào thư viện trường y mà đọc xem các luận án tiến sĩ có xứng đáng cái danh xưng cao quý đó hay không. Người ta xem đó là những “luận án tiến sĩ” có mã số, có bìa đỏ, được lưu giữ cẩn thận. Nhưng tôi xem đó là những chứng cứ hùng hồn nhất cho một thời đại nhiễu nhương trong học thuật. Những kẻ đã, đang và sẽ có bằng tiến sĩ từ những cách học dỏm đó sẽ đi vào lịch sử nước nhà như là những tiến sĩ giấy, những con vi khuẩn làm ô uế nền học thuật nước nhà.

Dỏm có nghĩa là người thầy hướng dẫn cũng dỏm. Sự suy thoái của giáo dục y khoa là một chu kỳ bắt đầu từ người thầy. Sự suy đồi của người thầy bắt đầu từ những ông quan cách mạng. Dưới mắt của quan cách mạng, hồng quan trọng hơn chuyên, đảng viên quan trọng hơn người ngoài đảng. Vì thế chúng ta không ngạc nhiên sau 1975 có những vị mang danh “giáo sư” mà kiến thức còn thua cả bác sĩ gia đình, chúng ta không ngạc nhiên khi thấy có “giáo sư” đi tuyên truyền cho xuyên tâm liên trị bá bệnh, bo bo bổ dưỡng hơn gạo. Ngày nay, kẻ bất tài nhưng có đảng tịch thì vẫn được cất nhắc làm thầy, được “tạo điều kiện” làm tiến sĩ. Có người được “cơ cấu” (một danh từ mới) chức trưởng khoa, giám đốc bệnh viện rồi, “tổ chức” (cũng là một từ mới) sẽ tìm cho họ cái bằng tiến sĩ. Bằng tiếng sĩ vừa là phương tiện, vừa là cứu cánh trong cái nền học thuật nhếch nhác hiện nay. Bằng tiến sĩ nó tầm thường đến nỗi người ta nhạo báng ra đường gặp tiến sĩ. Nó rẻ tiền vì chúng ta biết rằng bằng tiến sĩ của Việt Nam chỉ là bằng dỏm, không bao giờ xứng đáng với danh vị đó. Không dỏm thì cái bằng đó cũng chỉ là thứ được cấu thành từ những giả tạo, những “nghiên cứu” loại rác rưởi khoa học, những dữ liệu có được từ vi phạm y đức. Bằng tiến sĩ của Việt Nam chỉ là thứ rác rưởi trong thế giới học thuật ngay chính trên đất nước Việt Nam. Thế là chúng ta có thầy dỏm. Thầy dỏm đào tạo ra trò dỏm. Trò dỏm đào tạo tiếp trò dỏm. Sẽ không lâu chúng ta sẽ có nhiều thế hệ tiến sĩ dỏm, giáo sư dỏm. Và chúng ta sẽ phải trả giá cho những cái dỏm đó. Thực ra, bệnh nhân đang trả giá cho cái dỏm.
Cái giá mà bệnh nhân phải trả cho hệ thống y khoa hám danh này là cái chết. Nhiệm vụ của người bác sĩ lâm sàng trước hết là chữa trị bệnh nhân. Nhiệm vụ đó đòi hỏi kỹ năng lâm sàng tốt. Ngoài ra, còn có sự cảm thông, chia sẻ với bệnh nhân. Nhưng bác sĩ hám danh ngày nay chỉ chạy theo bằng cấp dỏm, làm nghiên cứu dỏm, gây tác hại cho bệnh nhân. Họ không trao dồi kỹ năng lâm sàng. Họ không có thì giờ để đọc sách. Họ thừa thì giờ đi nhậu để làm “ngoại giao”. Thiếu kiến thức lâm sàng. Chẩn đoán sai. Làm xét nghiệm không cần thiết. Đối diện với bệnh nhân thì chỉ hách dịch ra lệnh chứ không biết nói. Hậu quả là chẩn đoán sai, điều trị sai, bệnh nhân chết. Nếu còn sống thì gặp biến chứng, hoặc thương tật suốt đời. Dỏm trong các ngành khác như khoa học xã hội thì có thể không gây tác hại nguy hiểm, nhưng dỏm trong y khoa thì hậu quả khôn lường. Rất tiếc là các quan cách mạng không nhìn thấy hay không nhìn thấy điều hiển nhiên đó để cho sự hám danh và dỏm lên ngôi. Họ phải chịu trách nhiệm trước lịch sử nước nhà.

Bệnh hám danh trong y giới ngày nay đã trở thành đại dịch. Có lần trong một hội thảo chuyên môn, một anh kia tên là D, học y trước 1975 nhưng ra trường sau 1975, thuộc thành phần răng đen mã tấu – “cách mạng 75″ như người Sài Gòn vẫn nói, được người ta giới thiệu anh ta là TS, nhưng khi anh ta lên bục giảng câu đầu tiên anh ta nói là chỉnh người giới thiệu, rằng chức danh của anh ta bây giờ là PGS. Chính xác hơn là PGS-TS-BS. Cả hội trường có phần sững sờ trước sự khoe khoang hợm hĩnh. Tôi cũng ngạc nhiên khi biết anh ta có bằng tiến sĩ và càng sững sờ khi biết anh ta là PGS. Hỏi đồng nghiệp làm cùng bệnh viện với anh ta, ai cũng cười. Nghiên cứu là con số 0. Lâm sàng? Đã có nhiều bệnh nhân thành nạn nhân của anh ta. Thế là biết. Tất cả chỉ là mua bán. Thế mới biết cái cơ chế có khả năng nhào nặn một con người có tư cách thành một kẻ háu danh hợm hĩnh. Và chỉ trong một thời gian ngắn. Nhưng trường hợp của anh D chỉ là một hạt cát trong sa mạc y giới. Ngày nay có hàng chục ngàn người như thế. Nó đã thành một đại dịch. Dịch hám danh. Dịch hám bằng cấp. Đại dịch hám danh và hám bằng cấp còn nguy hiểm đến bệnh nhân hơn các đại dịch H1N1 nhiều.

Đại dịch hám danh không chỉ trong y giới mà còn lan tràn ra các địa hạt khác ngoài xã hội. Ai cũng cố gắng tạo cho mình một cái danh xưng trước tên. Ngày nào xã hội biết đến bác sĩ, kỹ sư, tiến sĩ, thạc sĩ, giáo sư … nhưng ngày nay người ta còn gắn CN và Master trước tên mình. CN là cử nhân. Master là cao học. Chưa bao giờ tôi thấy một sự háu danh quái đản như hiện nay. Trong y giới, người ta còn gắn thêm TS-BS, hoặc PGS-TS-BS. Nếu có danh xưng gì khác như thầy thuốc nhân dân, thầy thuốc ưu tú, người ta cũng gắn vào luôn. Nếu một người nông dân không có bằng cử nhân thì họ được gọi là gì. Không là gì cả. Do đó, đại dịch dịch hám danh nó phân chia xã hội thành những người có và những người không có. Nó dẫn đến nạn kỳ thị. Kẻ có danh xem thường người không có danh. Vì thế người ta phải chạy theo danh, phải mua danh bán tước. Đại dịch hám danh tạo ra một thị trường mua bán tước danh, bằng cấp. Từ cấp trung ương đến địa phương, hiện tượng mua bán bằng cấp xảy ra hàng ngày. Mua bán tước danh và bằng cấp là hành động xem thường kỷ cương phép tắt trong học thuật. Vì thế dịch hám danh không chỉ làm phân hóa, kỳ thị xã hội, mà còn làm hủy hoại nền học thuật quốc gia.

Sau khi gặp bạn tôi gặp trong hội thảo tuần qua làm tôi có cảm hứng viết entry này tôi lên taxi về nhà. Trên đường về nhà bị kẹt xe, anh tài xế phải vất vả nhích từng cm. Mưa càng lúc càng nặng hạt. Đường xá ngập nước như trong cơn bão lụt. Ngay giữa thành phố có thời mang danh Hòn ngọc viễn đông. Anh tài xế cùng độ tuổi tôi lắc đầu ngao ngán. Anh nhìn tôi ái ngại vì quá trễ giờ. Chúng tôi nói chuyện đời. Anh chỉ vào con đường ngập nước và nói họ đang phá nát thành phố này. Tôi đồng ý. Nhưng tôi muốn thêm rằng họ cũng đang hủy hoại nền học thuật nước nhà bằng cách tạo ra một đại dịch PGS-TS-BS.

Trích Nhật Ký Của Ngọc
 http://bsngoc.wordpress.com/2011/05/22/d%E1%BA%A1i-d%E1%BB%8Bch-pgs-ts-bs/

Bênh Lầm

Đức Hà

Jane Fonda tại Hanoi - 1972

Vào tháng Bảy 1972 khi quân đội Mỹ đang từ từ giảm bớt sự tham chiến vào Việt Nam, diễn viên Jane Fonda đã liều lĩnh gây nên sự thù nghịch của không biết bao nhiêu cựu chiến binh Mỹ và gia đình kể cả binh sĩ của các thế hệ kế tiếp khi cô đặt chân xuống Hà Nội và khởi đầu chuyến viếng thăm hai tuần lễ. Jane Fonda, lúc đó 35 tuổi - theo bố trí của chính quyền Hà Nội, đã đến thăm ủy lạo tại nhiều làng mạc, bệnh viện, trường học và cơ sở nhà máy bị bom đạn Mỹ tàn phá. Tệ hại hơn cả, tài tử Fonda - hỗn danh "Jane Hanoi" đã đứng về phe Cộng Sản Bắc Việt để lên án và tố giác chính sách ngoại giao của Washington. Cuốn băng ghi giọng nói của cô được đài Hà Nội phát đi rộng rãi nhằm truyên truyền cho điều được gọi là chính nghĩa phải thuộc về chế độ Bắc Việt Nam. Như thế vẫn chưa đủ cô còn chụp cả bức hình ngồi lên khẩu đại bác phòng không cùng với các xạ thủ đội nón cối; cô cũng vỗ tay bắt nhịp đồng ca bản Dạy Mà Đi (các tù cải tạo chắc vẫn chưa quên bài này) Tất cả những việc làm thiếu cân nhắc, điên rồ hay bốc đồng này đã khiến sau này Jane Fonda phải vô cùng hối tiếc và nhiều lần công khai bày tỏ xin được tha thứ. Cho dù biện minh là bị gài vào kịch bản dọn sẵn của Hà Nội, vết nhơ năm 1972 mãi mãi không cách chi gột rửa. Cứ mỗi lần Jane Fonda xuất hiện trên TV hay phát biểu điều gì đó thì chuyện cũ lại được nhắc lại - kể cả chuyện nhổ nước miếng vào mặt.

Và đó là chuyện thời chiến tranh Việt Nam. Đến nay 2014 khi cuộc xung đột Israel - Palestine đang gây ra bao tang thương cho cả đôi bên, cũng lại xảy ra một vụ bênh lầm, cũng trong giới nghệ sĩ, và cũng đưa đến những chỉ trích nặng nề.

Israel - Gaza

Theo dõi tin tức chiến sự hàng ngày về hiện tình giữa Israel và Palestine thì người Việt không thể không liên tưởng đến những trận pháo kích, đặt bom, bắn rốc-kết, ném lựu đạn vào khu dân cư trong thành phố, kể cả đồn bót, cơ sở người Mỹ ... thời chiến tranh Việt Nam. Thương vong nhiều nhất vẫn là dân lành vô tội. Hiện nay cũng vậy, dân Palestine sống bên phía Dải Gaza hay bên Do Thái đều là nạn nhân, tuy phần nặng nghiêng về phía Palestine. Tính đến thời điểm này con số tử vong phía Palestine lên gần hai ngàn người, Israel thiệt hại 64 binh sĩ cùng ba thường dân (con số này tăng hàng ngày) và hàng chục ngàn người bị thương; nhưng nếu tính theo tỉ lệ thì cứ tám trên mười người chết là người dân thường Palestine chứ không phải du kích quân Hamas. Phóng viên mặt trận cho hay quân Hamas hay lợi dụng khu đông dân cư làm căn cứ tồn trữ bom đạn hay dùng nơi đó để đặt pháo hay hỏa tiễn bắn về phía Israel. Israel trả đũa và oanh kích ngay vào các tọa độ này nên nhà cửa dân lành bên Gaza bị tàn phá là vậy. Israel có hệ thống phòng chống pháo kích cực kỳ hiện đại nên hóa giải được hầu hết đạn từ Hamas dội sang. Nếu đứng về phía Palestine, người ta sẽ hết lòng bênh vực cho người dân xứ này, ngược lại cũng thế nếu hậu thuẫn Israel thì lời ủng hộ sẽ dành cho người Do Thái. Tuy nhiên nếu tổ chức Hamas được nhiều nước - trong đó có Mỹ, Anh, Canada, Nhật ... gọi là quân khủng bố thì Nga, Trung Quốc và vài nước Ả Rập không xem Hamas là khủng bố. Báo chí Việt Nam chỉ dùng cụm từ "nhóm vũ trang Hamas" hay "phong trào Hamas" để gọi tổ chức đấu tranh vũ trang đang cầm quyền tại Quốc Hội Palestine.

Penelope Cruz

Penelope Cruz, năm nay 40 tuổi, có thời gian dài cặp bồ với Tom Cruise nhưng hôn nhân không thành; năm 2010 Cruz lấy diễn viên Javier Bardem cũng người Tây Ban Nha. Theo bản tiểu sử, Penelope Cruz ngoài bận rộn tại phim trường và chăm nuôi hai con, Cruz dành thời gian còn lại cho công tác thiện nguyện. Cho đến ngày 29 tháng Bảy vừa qua, Penelope Cruz cùng chồng Bardem và nhiều nghệ sĩ khác đồng ký tên vào thư ngỏ viết bằng tiếng Tây Ban Nha, lên án Israel đang thực thi chiến dịch được thư mô tả là "diệt chủng" khi đánh bom liên tục vào Dải Gaza.

Những người ký tên vào thư ngỏ đòi hỏi Liên Hiệp Châu Âu có biện pháp tích cực nhằm ngăn chận chiến dịch quân sự leo thang từng ngày theo đó đa số người chết là thường dân và trẻ em. Thư nêu rõ: "Trong những ngày này Dải Gaza đang sống trong hãi sợ, bị phong tỏa và tấn công từ mặt đất, trên không và trên biển. Nhà cửa của người Palestine bị tàn phá, họ không có nước dùng, không điện và hoàn toàn không thể di chuyển tự do đến bệnh viện, trường học hay đồng ruộng trong khi cộng đồng quốc tế bất động."

Thư nêu rõ quân Israel là "Lực Lượng Chiếm Đóng" và yêu cầu ngưng bắn ngay tức thì và hối thúc phía Israel phải bãi bỏ lệnh phong tỏa Dải Gaza mà người Palestine đã phải chịu đựng cả hơn một thập niên nay.

Diễn viên Javier Bardem viết: "Với những cảnh tượng hãi hùng đang diễn ra ở Gaza, người ta không còn chỗ cho sự vô cảm hay đứng trung lập. Điều này không thể hiểu được và cũng không thể biện minh. Và thật là nhẫn tâm khi các nước phương Tây cho phép hành vi diệt chủng cứ tiếp diễn."

Phản Ứng

Thư ngỏ của các nghệ sĩ Tây Ban Nha và phát biểu của Javier Bardem đã gây ra hàng loạt phản ứng dữ dội.

Trung Tâm Simon Wiesenthal ở New York cho phổ biến thông báo nói rằng Israel không hề khai mào cuộc chiến này:

"Israel chỉ hành động đúng đắn như mọi nước trên hành tinh này - kể cả Tây Ban Nha, khi hàng trăm rốc-kết được bắn vào các trung tâm dân cư do một tổ chức khủng bố chủ trương mà cả thế giới đều biết."

Tài tử Jon Voight - cha ruột của Angelina Jolie, có lời chỉ trích gay gắt khi nói rằng họ đã xúc phạm danh dự của quốc gia dân chủ duy nhất và đầy thiện chí ở Trung Đông. Ông viết: "Họ phải tự thấy xấu hổ khi có cái nhìn thiển cận về tình hình ở Dải Gaza và đã khơi bày chủ nghĩa bài Do Thái trên toàn thế giới và rõ ràng họ đã không quan tâm đến những hệ lụy gây ra."

Khi được yêu cầu giải thích thêm, ông Voight cho biết người Do Thái vẫn luôn luôn mưu tìm mối giao hảo với láng giềng Ả Rập; họ trao trả bán đảo Sinai cho Ai Cập, Dải Gaza cho người Palestine. Ngược lại người Palestine đã bầu chọn nhóm Hamas, một tổ chức khủng bố, lên lãnh đạo và ngay sau đó mở cuộc bắn phá vào đất Israel. Và ông cũng không quên nhấn mạnh:

"Tôi muốn hỏi những vị đã ký tên vào thư ngỏ độc ác với nội dung lên án Israel là hãy xét lại chính mình: động cơ nào đã thúc đẩy quý vị. Quý vị có thể nào rút lại thái độ bài Do Thái đang diễn ra? Quý vị trở nên nổi tiếng và giàu sang vì sống trong một đất nước dân chủ là Hoa Kỳ. Hãy tự hỏi xem liệu quý vị có thể làm điều đó không nếu ở Iran, Syria, Lebanon ... Quý vị phải có trách nhiệm cao khi sử dụng sự tiếng tăm của mình vào việc làm hữu ích."

Ngay tức thì diễn viên Penelope Cruz đã phải đưa ra lời biện minh:

"Tôi không muốn bị hiểu lầm trong vấn đề quan trọng này. Tôi không phải là chuyên viên về tình hình hiện nay, và tôi biết rõ về tính phức tạp của sự việc. Ước muốn duy nhất của tôi khi ký tên vào thư ngỏ là hy vọng hòa bình sẽ đến với Israel và Gaza. Tôi mong mỏi rằng mọi bên có thể thỏa thuận được một cuộc ngưng bắn và rồi ra sẽ không còn những nạn nhân vô tội ở hai bên biên giới."

Chồng của Cruz cũng tìm cách giải thích quan điểm của mình. Ông viết:

"Khi ký tên cùng với nhiều nghệ sĩ Tây Ban Nha vào thư ngỏ, tôi chỉ muốn kêu gọi mọi quốc gia hãy can thiệp vào cuộc khủng hoảng ngày một gia tăng ở Israel- Gaza. Chữ ký của tôi chỉ nhằm mục đích mưu cầu hòa bình bởi vì sự tàn phá và hận thù chỉ tạo thêm thù hận và đổ nát."

Hãy thử tượng nếu những người ký tên vào thư ngỏ lại - theo gót Jane Hanoi, chụp hình ngồi lên một dàn phóng rốc-kết của Palestine để kêu gọi hòa bình thì không biết hệ quả sẽ như thế nào?

Từ Hỏa Lò Đến Arlington

Đức Hà

Người tù của xà lim số 10 nhà tù Hỏa Lò Hà Nội cuối cùng đã được an táng trong buổi lễ trang nghiêm tại Nghĩa Trang Quốc Gia Arlington, Virginia tuần vừa qua.

Đúng ra ông mất ngày 28 tháng Ba tại Virginia Beach, thọ 89 tuổi nhưng mãi đến nay - vì nhiều lí do khách quan, quan tài mới được chuyển vào nơi an nghỉ của những người có nhiều công lao với đất nước. Ông được biết khi giữ các chức vụ cao cấp trong quân đội và chính quyền liên bang sau khi rời quân đội, nhưng nổi tiếng nhứt là lúc còn là tù binh thời chiến tranh Việt Nam. Trung Tá Hải Quân Jeremiah Andrew Denton, Jr. là người đã dùng mắt đánh tín hiệu Morse để loan báo cho toàn thế giới được rõ rằng "Tù binh Mỹ tại Hà Nội đều bị tra tấn," trái ngược với những lời tuyên truyền tốt đẹp đầy tính nhân đạo của Nhà Nước Hà Nội. Lẽ dĩ nhiên câu chuyện "siêu lừa" của tù binh Trung Tá Denton vào ngày 17 tháng Năm, 1966 không hề được các quản giáo trại giam nhắc lại hay báo Đảng đưa tin.

Tháng Bảy, 1965

 

Theo báo chí Hà Nội, ông là một giặc lái đế quốc Mỹ bị lực lượng phòng không Quân Đội Nhân Dân anh hùng bắn hạ và bắt sống khi tham gia phi vụ hành quân thứ 12 tại miền Bắc Việt Nam. Ngày 18 tháng Bảy, 1965 phi tuần trưởng Trung Tá Hải Quân Denton dẫn đầu với 28 phản lực cơ A-6 Intruder cất cánh từ hàng không mẫu hạm Independance - từ ngoài khơi biển Nam Hải, nhắm hướng Thanh Hóa. Mục tiêu ngày hôm đó: đánh bom và phá hủy một số nhà kho quân sự phía nam Hà Nội. Không may cho ông và bạn đồng hành Trung Úy Bill Tschudy, phi cơ trúng đạn phòng không và tê liệt. Cả hai thoát hiểm nhưng sau đó phải trải qua gần tám năm trong nhà giam Cộng Sản - với bốn năm cách ly ngục tối. Một năm sau, vì là tù nhân gương mẫu ông được chọn để nhóm phóng viên truyền hình Nhật phỏng vấn nhằm mục đích tuyên truyền cho chế độ khoan dung cho dù đối với người gây tội ác cho nhân dân Việt Nam - nghĩa là cho dù là kẻ thù, Hà Nội vẫn tuân thủ nghiêm chỉnh quy ước Genève về tù binh. Trong cuộc phỏng vấn có thu hình, ông Denton đã nói cực tốt về đời sống của tù binh Mỹ trong trại giam để lừa cai tù nhưng đồng thời chớp mắt bảy chữ "T-O-R-T-U-R-E" duới dạng Morse. Từ đó người ta mới biết sự thật là tù binh Mỹ không hề được đối xử một chút nào gọi là tử tế.

Sau đòn tâm lý chiến ngoạn mục đó, tù binh Denton được bị đánh đòn không biết bao nhiêu trận và tống vào khu biệt lập "Alcatraz" - được tù binh Mỹ đặt tên dựa theo danh xưng của nhà tù nổi tiếng trong Vịnh San Francisco. Trong khu Alacatraz - tách biệt khỏi nhà tù Hỏa Lò tức Hanoi Hilton, có tất cả 11 xà lim, và ông Denton được tạm trú trong xà lim số 10. Tất cả đều là phi công Hoa Kỳ, bị bắt khi bay tác chiến ở Bắc Việt Nam và đều được xếp vào dạng ương ngạnh, cứng đầu, khó cải tạo. Ông bị giam trong ngục thất Alcatraz hai năm liền và chứng kiến cái chết của một tù binh phi công Không Quân năm 1970. Tất cả được trao trả về phía Mỹ năm 1973, sau khi Hiệp Định Paris được ký kết.

Ông Robert Shumaker, phi công thứ hai của Mỹ bị bắt làm tù binh nói với phóng viên trong lễ đưa hài cốt của ông Denton vào Arlington rằng tuy bị cách ly nhưng rất gần nhau. Ông nói:

"Ông ta (Denton) luôn luôn giữ vai trò lãnh đạo dù đang trong cảnh tù tội. Ông bày ra cách gõ vào vách đá xà lim để liên lạc thông tin với bạn tù."

Ông Shumaker cho biết mỗi xà lim trong khu Alacatraz rộng khoảng 0.9 mét, dài 2,7 và cao 3,6 mét, không cửa sổ và đèn thắp sáng 24 trên 24 trong khi chân đeo cùm mười sáu tiếng một ngày.

Là người đầu tiên bước ra khỏi máy bay khi trở về từ ngục tù tháng Hai 1973, miệng cười tươi, ông không một lời oán trách chính sách đã đưa bao nhiêu thanh niên Mỹ đến chỗ thương vong tù đầy. Ông phát biểu ngắn gọn:

"Chúng tôi rất vinh dự có cơ hội phục vụ đất nước trong những hoàn cảnh khó khăn. Chúng tôi hết lòng biết ơn vị tổng tư lệnh quân lực và đất nước Hoa kỳ cho ngày hôm nay. Xin Ơn Trên phù hộ Hoa Kỳ."

Tháng Bảy, 2014

Mười một người trong trại Alcatraz với một chết trong tù và bốn qua đời khi chiến tranh chấm dứt, nhóm "Alcatraz 11" nay chỉ còn sáu. Vào ngày đưa ông Denton vô nghĩa trang quốc gia, bốn bạn tù của ông cũng đã có mặt và cùng tháp tùng theo cỗ xe tang chở quan tài người mà nhân dân Mỹ gọi là anh hùng.

Tiễn đưa cựu Thiếu Tướng Hải Quân, Cựu Thượng Nghị Sĩ Alabama Jeremiah A. Denton, Jr. ngoài đội binh chào kính Hải Quân còn có hai phản lực cơ từ căn cứ Hải Quân ở Virginia Beach bay vụt qua, cùng 21 phát súng. Virginia Beach là nơi ông cư ngụ những ngày tháng cuối đời.

Sau khi đọc cuốn tự truyện "When Hell Was In Session" của tác giả Jeremiah Denton,

một độc giả đã bày tỏ cảm tưởng như sau:

"Trong bảy năm rưỡi bị cầm tù, với một khoản thời gian không ít trong ngục tối, ông đã trải qua những cuộc tra tấn kinh hoàng và cách đối xử tàn tệ mà một người bình thường chỉ có thấy trong những cơn ác mộng hãi hùng nhất. Không thể chối cãi được rằng tác giả Denton là một người dũng cảm và đáng kính trọng với một í chí sắt thép khi ông kháng cự lại với bọn cai tù từng bước một. Thêm nữa đây cũng là bằng chứng về con người cùng lòng quả cảm của chính ông khi ông chọn sống lại quá khứ với những năm tháng ác liệt đó để có thể hoàn tất tập sách phong phú này. Cho dù sách chỉ có 182 trang, nhưng nội dung có thể là một trong những chuyện mắt thấy tai nghe đầy đủ và hay nhất từ một người Mỹ bị giam tại nhà lao nổi tiếng Hanoi Hilton. Bản thân tôi đã đọc vài cuốn tự truyện của tù binh Mỹ trở về từ ngục tù Hanoi, nhưng cuốn này xứng đáng được xếp hàng đầu. Tôi hân hạnh gợi ý với quý vị nào thích các loại đề tài này thì rất nên đọc cuốn When Hell Was In Session ..."

Khi còn sống Tổng Thống Ronald Reagon gọi ông là "Kho báu quốc gia."

Xem lễ an táng cố Thiếu Tướng Hải Quân Jeremiah A. Denton tại đây